17 May, 2011

National Children Science Congress

Sikul naupang ten class room a an zir an nitin nundan a hrilfiah kha an hriat thiam theih nan kum tin 1993 atangin India ah hian National Children’s Science Congress buatsaih a ni thin a. Nikumah pawh khan Chennai khawpuiah December ni 27-31 chungin  neih  a ni. An neihna hmun tak hi Vels University, Pallavaram a ni a. Tamil Nadu Chief Minister M. Karunanidhi an ni 27th December khan a hawng .

Hetah hian naupangte hian scientific project an buatsaih a. Chu an project buatsaih chu hemi Science Congress ah hian evaluator te hma ah an present ve thin a ni. He hun hi India rama Mega event tih a ni ve daih tawh a. India hi khawvelah Naupang tan a kum zawna Science Congress buatsaih rei ber an  ni ta bawk a ni. Project present mai bakah  'Cultural programme ' te leh  'Sightseeing '  hunte a awm a. Chuan pawimawh tak pakhat leh chu- 'Meet the scientist Session'  hi a ni. Hetah hian naupang ten ual au takin Scientist te nen an hriatduhte an in zawt kual vel thin. Kuminah pawh hian Scientist kan hriat lar pahnih- APJ Abdul Kalam leh Nobel Laureate Venkatraman Ramakrishnan te an tel  a ni. Heng zawng zawng bakah hian hnam dang bula awm te an zir a, hetiang an zir atang hian class ten top ten a lan tluk ang chiah a hlu kha an nun ah naupang te khan an lo chhar reng thei a ni.


Nau te leh Fate tan a awhawm thin hle. A hun hi a fuh em em mai bawk a. Lehkha zir ti buai lo chiah in. Amaherawhchu Krismas lai a nih avangin a buaithlak deuh hlek a. Hetah hian naupang kum 10 atanga kum 17 thleng an tel thei a.  A tel tur hian  sikul naupang nih kher a ngai lo a. Mi in science lama a thil hriatna nitin nuna apply tuma project tha a buatsaih chuan a tel thei. Nikumah khan India ram pum puiah nuai thum vel project naupangin an ti a. Chuta tanga  project 650 thlanchhuah te chuan  National Level ah an present ta a ni.

A tan tirh(1993) atangin Mizoram pawh hian naupang(Young Scientist)a tir ve ziah thin a. A buaipui tu ber te chu Science Teachers’ Association Mizoram (STAM) te an ni. Tun hnai deuh ah phei chuan Zonet leh LPS velah live Telecast ngat in an buatsaih thin a nih kha. Hun harsa tak karah an lo ti tang tang a, an fakawm e. Mizoram hian quota kan neih theih zat chu naupang 8 a ni a. State Coordinator leh Guide Teacher/Escort Teacher 3 kal rem tih kan ni bawk. A zavaiin Mizoram team chu mi 12 kan ni tihna a nih chu.

National Level thlen hma hian District Level ah Congress hi neih a ni phawt thin  a. Chumi zawhah State Level neih a ni leh ta zel a. Chuan state Level atang hian state tinin Quota a neih zat kha an thlang chhuak ta thin a ni. June emaw July emaw tang hian project hi tih tan a ni tlangpui a chuan October September chho hian zo tura a ngaih ni tawh thin. Rem chan dan angin a dang lam thin bawk. State tin a in ang lo bawk thin a. Science Teacher tan workshop leh Orientation te STAM hian kum tin mithiam ruai in an bautsaih bawk thin hemi tan liau liau hian.

Nikumah pawh khan Mizoram atangin project 8 tirh chhuah a ni.  Chuan i unaute leh i fate kal ve nan i awt em?  Nu leh pa fing  deuhte chuan an ngaihven thin  khawp mai.  An sikul science Teacher te nen hian an tang rual em em zel mai thin a ni. Kal man hi tumsak an ni. Mizorama Children’s Science Congress buai pui tu  STAM hnenah pawh engtik lai pawhin a zawhfiah  theih reng a ni. Puih che an lo chak viau ang.


09 May, 2011

Ka Sakhming-Krista Roluahpuia tih hi......


Pathian zarah K Liannawla leh M Lalchuailovite inkar atangin kalo piang  ve a. Ka nu leh pate hi Pathian tih tak an ni  a.  Ka hming  hi ka pa sak a ni. Pathian roluahtu, Krista roluahpuitu kan nihzia hi a thinlungah a lo cham reng thin ni ngei tur a ni. ‘Krista Roluahpuia ni rawh se’ a ti hmiah  mai a ni awm e.

Hun a lo kal zel a. Ka hming awmzia chu  ka hrethiam ve ta. Krista Roluhapuitu han nih tawp mai kha chu nuam ka ti lo thin hle.  Chumai bakah Pathian hming han neih ve  kha ka inthiam lo em em thin. Zokhua-a awm kan ni bawk a, kum lama upa lamte paw’n min fiam chang lah a tam. Tin, naupang ninhlei  ve tak mai hi ka ni a. Inkawibah leh inkawihnawk lai vel pawha thiante tih thinrim ve mai te hi ka awlsam riau thin.  Chutianga mi ka tih thinrim  tawh chuan, “I awmdan leh i hming a in  mil lo, thlak nghal rawh” an ti fo thin.  Vawi tam tak harsatna a rukin ka tawk ta. Ka nu leh pa ka hrilh a. Anni chuan miin min tih dan vel te chu anla thutak thei hle a, “ Thatak a ka awm loh chuan i nau hming (Trinity Hrilliana) nen hian kan thleng daih ang” an ti thin. 

Kum a lo vei zel a. Zokhua a awm kan nih avang hian Pathianni-a infiamte, sava no khawite leh tuikhuah Pathianni a hleuh te thleng khan ka thiante chuan an  ti nasa thin hle a. Mahse kapa chuan Kristian kan nihna mai bakah ka hming avang hian kal lo turin min ti fo thin. Sava no khawi leh rannung tihnawmnah te hi a rem ti lo hul hual. Ka mangang thin lutuk hi kum lama upa te hming engtin nge an thlak thin ti in ka zawt fo. Min chhan dan tlang lawn ber chu-‘Vawkpui sa nen khawtlang ruai i siam theih chuan i hming i thlak thei ang’ an ti thin a. Vawi tam tak vawkpui hi ka pual bikin ka tet lai khan vulh ka tum thin.

Kum 1994 a lo ni a. Mizoramin Gospel Centenary kan lawm mup mup mai. February thla tirah  ka chhang  chiah nen Baptist Boarding School, Chawngte- a awm turin  ka nu leh pate chuan min tir thla daih mai. He sikul hi Baptist Church of Mizoram (BCM) hnuaia sikul a ni, Ramchhung Mission hnuaiah a awm a. Chakma  hnena rawngbawlna lian  tak pakhat  a ni. Heta thawkte hi missionary vek an ni bawk a an fel thin em em . Kan luh tirh phat atangin min lo hmu chak tawh hle mai a. Kan thlen veleh  ‘Nangmah maw Krista Roluahpuia chu?’ min titu pawh an lo awm ta mai. Ka lawm ve viau mai. Tin, ka hming satu kapa hmu chak tawk lah bolo. A nuam ka ti tan viau. Mahse chakma kristian nilo ten ka hming chu an sawisel ve ta fo mai. Krista intih kha tullo an tih thu an sawi ve thin.

Hun a lo kal zeal. Kum 1998 khan awmze nei takin kan sikul Gospel meetingah ka piangthar ve ta. Isua Krista tlan ka nihzia te a fapa a vuah ka nih zia te ka hre chho tan ta. Ka hming lo thatzia leh Isua thuthlung hriat  rengna thatak a nihzia kalo hre chho ta zel a. Kum 2001 khan Baptist Higher Secondary, Serkawnah ka in admit ve  a. Ka class ni hmasa ber ah chuan kan zirtirtu (David Lalramtana) hian ka hming min zawt a,ka sawi zawh  ah  ‘Krista’  tiin kan ko ang che minti ta tlat mai. Mak tak mai chu- tun hma kha chuan ka chhungte leh laina hnaite hian ‘Maro’ tiin min ko thin a, tin mihrang deuh chuan ‘Roluahpui’ miti mai zel bawk a. Serkawn a ka awm hnu hi chuan min koh dan pahnih te khi chu a thi deuh hmak.  ‘Krista’ emaw   ‘Kris-a’ tiin min ko tan ta. Serkawn hi Kohhran hmunpui a nih avangin pastor leh kohhran-mi an tam hle  a. Chung mite chuan ka hming  an hriat in an lawm thin hle.

Pathian zarah zirna lamah te kalo zia ve phian a. Mi tamtak chuan ka hming avanga a nih ring tawk pawh an awm. A dikna chin pawh a awm.  Kum a lo vei zel a.  Pathian ka hre chiang tulh tulh a. Ka hming avang hian ka lawm tulh tulh mai. A dangdai em avang hian hriatreng  a lo awlsam bawk a. Ka hming avanga min hretu pawh tam tak an awm. Ka hming ah hian ka chhia leh tha hriatna tamtak  ka hmang thin.  ‘Krista’  tih hming pu hian mi pawi a sawi te ka hlau thin a. Mi ka hriatchian loh phei chu an rilru tihnat ka hlau em em thin.  Ka fimkhur thin hle tun thleng hian.  Ka nun atang hian mi hian Isua hi sawi chhuak thin sela tih hi ka duh thin. Anih lo tal pawhin ka hming avang ringawt pawh hian Isua chanchin leh a kaihnawih hi sawi thin sela ka duh em em.

Mizote hian hming tha tak tak- Lalrinawma, Lalhmangaiha, Laltlawmlova , Vanlaltirhkoha, Vanlalfela, Lalkhawngaiha  leh adang te kan nei nual a. Engtin tak nge an hming hian anmahni ah nghawng an neih ka hre lo. Mahse kei chu  pawn lam  atang (midang) leh keimah ah hian thuk takin awmzia a nei a ni. Tirkoh Paula’n Van khua leh tui helaia mikhual chambang mai mai ka nihzia a sawite kha ka rilru ah hian a lo lang fo thin. Rom 8;17 a Pathian roluahpuitu kan nihzia lo tarlanna hi kohhran leh hmun dangah sawi hlawh ni vak lo mah se a ril zia leh ringtute chanpual dik tak tarlanna ni hian ka hre fo thin. Khawvelah hian  ka duh ang leh beisei ang te a ka awm theih loh chang  pawhin Pathian engkim neitu hian ro hlu tak min lo dahsak sa diam a ni tih hi ka hrechhuak leh thin.

I hming enge ni ve le?  A tibuai ve thin che em?  I nunkawng engtin emaw takin a kaihruai ve che em? Bible thupek ang tluk a ngaihpawimawh tur chu a ni hauh lo a. Mahse thil ho te  hmang in kan nun kan teh fo thin, kan sakhming ang zawng te  hian kan nun hi teh thin ang u hmiang.
                                                                                                                               

06 May, 2011

RINAWMNA- ZONUNMAWI IN NGHAHNA

Khawvela hnam hrang hrang te hian awmdan mawi leh tha lan tir hi kan nei theuh a. Chutiang anga awmdan mawi chu thlah kalzel(generations) thlengin kan in zirtir thin. Vai ho chuan an nu leh pate an zah em em a. Pitaji emaw Mataji emaw tiin an koh thin a. Hetianga an in koh hriat ngat hi chuan an in chhungkhura an awm dan tur thleng hian a lang tlang vek a. Chhungkaw in ngaih leh awmze nei taka rorelna a nih hi a rinawm hliah hliah a ni. Hmun thenkhat ah phei chuan mahni aia upa te chibai an buk dawnin an zah zia lan tir nan an ke an va dek kher thin a. Nun dan mawi tak, mi inngaitlawm chiahin a an lantir theih a ni ang a. Thil tha tak a ni.

Mizote pawh hi hmanah kha chuan kan zahpui awm loh khawp mai. Ai upa kan zah zia te kha chawei hona thlengin a hriat a. Zawlbuk chanchin emaw Ramchhuah chanchin emaw pawh sawi dawn ila. Ai upate zahna tello chuan a famkim lo a ni. Chutiang bawkin rinawmna te, taimakna te, huaisenna te leh tlawmngaihna te tello hian kan History hi a kim lo a ni. Heng avang hian khawtlang inrelbawl dan thleng khan a awlsam phahin Lal leh a Khawnbawlte pawh khan nuam an ti thin a ni.

1953 chho vela Autonomous District Council kan neih ve hnu khan Lal ban an lo ni ta a. Chuan pawisa te alo tam tan a. Chutiang zelin 1972 kuma Unioun Territory a hlan kai kan nih hnu phei kha chuan kan hnam phung pangai kha nasa takin a khawih buai ni ngei tur a ni. Pawisa te alo tam leh zual a. Miin kamding nih an duh theuh a. Ram ala buai reng bawk si. Kan hnam naupang tak mai chu khawvel changkanna in alo nang ching ve ta. Kan insiamrem thei lo ni berin a lang. Kum 1990 chhovah phei chuan India pawh khawvel ang huapaah alo thiang zau leh zual a. Economic Policy dang takin a kalpui a. Chu chuan changkanna nasa tak alo keng ta a. Keimahni ah pawh alo thleng ta ngei a. Chu chuan kan Zonunmawi chu a kal rem pui thei talo a ni em le?

PWD , PHE leh Power Department a thawk te chu an lian thur thur a. Pawisa khawihtu lampang te pawh an bang chuang lo a. Zonunmawi in ngahna te zinga pawimawh tak rinawmna chu a lo te tial tial a. Tlawmngaihna erawh chuan Mizo thinlungah hmun ala chang reng thung. Ai upa zahna hi chu tunhma ang em em kha chuan kan beisei thei tawh lo a. Chutiang bawkin huaisen tehna pawh a lo dang ve zel mai. Taimak dan pawh alo inang tawh lo e. Mahse rinawmna erawh hi chu a danglam ve lo a ni. A danglam thei lo. A la pangngai reng tur a ni. Kristianna in kan ramah ramhuaite a umbo hnu hian rinawm zawk tur ni awm tak hi kan buai chhe ta vak mai. I harh ang u thangtharte.