30 September, 2012

Nuclear Energy : Malsawmna nge Anchhia?

Nuclear Energy chu enge?

Thil engkim siamtu hi atom a ni tih kan hre theuh awm e. Chu atom chu electron, proton leh neutron belbawmin a siam leh a. Saihlum mum ang hian atom chu han suangtuah ta ila. A chhung laiah tak chuan proton leh neutron te chu te lutukin a inhlawmkhawm leh a, chu chu kan khawvelin (earth) ni (sun) a hel ang hian electron hian a helkual ta thin a ni. Proton leh neutron inhlawmkhawmin a siam chu nuclues tiin am hming an vuah a. Chumi awmzia chu electron chuan nucleus chu a hel thin tihna a nih chu. Chu nucleus chu Saihlum mum anga ngaih leh tur a ni. Mahse nuclues hi atom nena khaikhin chuan a te khawp mai . Entirna mawlmang tak pe chin teh ang: Nuclues chu baskeket ball tiat ni ta sela atom lenzawng chu a lai hawlhtlangin Km 60 chuang a ni daih dawn a ni. Thil mum tereuh te – nuclues chhungah chuan khawvela tha chak ber  – nuclear energy an tih chu Pathianin a dah a ni.

A nihna takah chuan keimahni taksa pawh hi atom siam vek a ni a mahse keimahni min siamtu atom chhunga proton leh neutron te hi chu an awm nghet (stable) em avangin tha chak tak – nuclear energy hi a lang chhuak lo mai chauh zawk a ni. Mihring taksaah hian iron, cobalt, copper, zinc, iodine, magnesium, sodium, calcium, nitrogen, oxygen, sulphur, chlorine, nickel, chromium, ldt.,  a awm a. Mahse vanneihthlak takin a chunga kan tarlan nucleus-te khian painhmang nghet tak (stable) an nei a , nuclear tha chakna an pe chhuak ngai lo a ni. Chutih lai chuan uranium, thorium, leh a dangahte  chuan nuclues chhung pianghmang hi a nget lo tak (unstable) a nei thung a . Chuvang chuan thazung chak tak – nuclear energy an pe chhuak thei ta thin a ni. Chu tha chak tak mai chu mithiam te’n mihring tana tangkai thei turin Nuclear power plant hmangin an sawngbawl leh ta a. Nclear Energy hmangin electric current (power supply) an siam chhuak ta a ni. Chu mai chu a la ni lo –  ram venhim nan leh ramdang run nan an hmang bawk a. India pawhin kum 1998 khan Pokhran thlalerah a nuclear bomb neih chu a lo enchhin tawh a nih kha.

Enge a thatna?

Thahrui a ngah bik: A chunga kan tarlan tawng angin uranium hian nuclear energy a pe chhuak thei kan tih tawh kha. Uranium Kg khatin thahrui a pekchhuah zat leh Lungalhthei Kg maktadua 2.7  pek chhuah theih zat nen a inhen a ni. Chumi awmzia chu Uranium tlemte-in thahrui tamtak kan nei thei dawn tihna a nih chu. Hemi avang hian a sawngbawl vel pawh a nawm phah deuh dawn tihna  a ni. A hlawk hle bawk.

Khawlum zel tur a veng: Kan awmna Lei (Earth) lum chak lutuk (Global warming) hi kan hre theuh turah ka ngai a. Hemi hi a chhan chu greenhouse effect vang a ni. Chu greenhouse effect thlentu chu greenhouse gas an ti a. Carbon dioxde, methane, tuihu (water vapour), ldt., hi a lar zual deuh a ni mai awm e. Chumi awmzia chu carbon dioxide hian Ni atanga lumna (heat) lo kal kha kan khawvel pawna chhuak lo turin a dang ta zel a ni. Lumna hi kan damkhawchhuah  nan kan mamawh a. Mahse tunah tak hian duh aiin a lum ta mah mah a. Tih hniam a ngai leh tawh zawk a ni. Chumi tihniam tur chuan greenhouse gas tih tlem a ngai ve leh ta thung a ni.

Lungalhthei, Petrol, Diesel, Khawnvartui, Thing, ldt., I hal apiang hian Carbon dioxide thahnem tak boruakah a leng chho ta thin a. Chu chuan khawlum a lo siam chhuak ta thin a ni. Motor I khalh a ni emaw Buhherkhawlah buh I her a ni emaw Thing I hal a ni emaw heng thil I tih apiang hian khawlum I tisang zel tihna a lo nih chu. Tin, India rama Electic Power kan neih zawng zawng hi 100 ni ta sela 64.2 chu Lungalhthei leh Diesel hmanga kan neih vek a ni (DAE, GOI, Electricty in India report). Chumi awmzia chu I in chhunga electric bulb pakhat I tihen khan khawlum chak zel tur I pui tihna a ni, a chhan chu bulb ti-eng turin carbon dioxide tamtak pekchhuah a ni miau a. Chuvang chuan power supply hi kan mamwhnaah chauh renchem takin kan hman thiam a tul thin a ni.

Ka sawi ta duah mai. Ka sawi tumah tak ka’n lut tawh ang e. A chunga ka sawi tak – greenhouse gas ang chi khi nuclear energy hian a pe chhuak ve lo. Chumi awmzia chu uranium atanga nuclear energy kan siam hian carbon dioxide tih vel a tel ve lo tihna a nih chu. Mahse Car emaw Bike emaw kan khalh chuan a chhuak chur chur si a ni. Sawi tak angin India ram mai ni lo khawvel pum huapa Power Supply kan hmuhna hian greenhouse gas thahnem tak a pekchhuah avangin pe chhuak ve miah lo – nuclear power hian thianghlim takin hna tha tam tak a thawk  thei zawk dawn a ni.

Coal, Diesel, Petrol, ldt., hi a zo thuai dawn: Coal, Petrol, Diesel, ldt., hi tun atanga kum 75 velah kan hmang ral vek dawn niin mi thiam te’n an chhut. Nuclear energy pe chhuak thei – uranium leh thorium te hi chu kan khawvelah hian a la tam em em a. An zo rih mai dawn lo. Chuvang chuan Nulcear tha chakna hman hian khawvela mihring chengte a tithlamuang thei dawn  a ni.

A thatlohna?  

Hriselna a tan a hlauhawm: Nuclear zungzam (radiation) hian kan taksaa hlo (chemical) pawimawh tak tak a tichhe thei a.  DNA, RNA leh kan taksa chhunga protein hnathawh kaihruaitute hnathawk thei lo turin a siam thei a ni. Natna hlauhawm tak cancer vei  a awl thin. Mizoramah pawh hi cancer kan vei tam chhan hi radiation tha lo kan ramah a tam a nih rinna a awm a. Chumi avang chuan Department of Atomic Energy Agency, GOI lam atangin project lian tham tak – Backgroud radiation tam lam tehna kan hmu hlauh mai a. Tunah hian research scholar pahnihtin an  bei mek a ni, Dr B Zoliana hnuaiah. Tuna a lan dan chuan background radiation awm tam zat hi a sang lo viau a ni awm e. Cancer kan vei chhan chu kan ei leh in, zuk leh hmuam fimkhur loh luat a nih an ring ta ber a ni. Taksa tana a hlauhawm avang hian Meghalaya state chuan an rama Unranium laihchhuah an la remti lo reng a ni, kumtin deuhthaw an la buai.

Nuclear waste (bawlhlawh) paihna lama harsatna: A hlauhawm tih chu kan pawm tlang vek ang a. Mahse mak deuh mai chu uranium emaw thorium emaw te hian kum maktaduai tam tak chhung anmahni-a awm zungzam chak tak (radiation) kha an la pe chhuak thei tlat a ni. Chumi awmzia chu Nuclear energy siam nana kan hman duh tawh lohte khan zungzam tha lo tak an pe chhuak reng tihna a nih chu. Chumi avang chuan duhna lai apiangah paih theih a ni lo. A chhan chu he zungzam (radiation) hian tawntlang (penetrate) theih loh a lo nei vak lo. Lei hnuai thuk takah phum ringawt mah ila a la hlauhawm tho dawn tihna a nih chu. Mizotawngin Suan (Lead) kan tih mai hi a tawntlang (penetrate) mawh deuh a. Chuvang chuan Suan hmangin chhah takin an tuam (seal) thin a, lei hnuaiah leh vur ramahte an phum tlangpui thin. Mahse hei hi a him lutuk bik miah lova a chhan chu kum engemaw zat hnuah zungzam kha a lo chhuak leh thei a ni. A nih loh paw’n lirhnging emaw tlangkang emaw avangin nuclear bawlhhlawh kan paih kha mihring tana hlauhawm turin a lo chhuak leh thei bawk.

Rikrum (accident) thilah a hlauhawm:  Khavelah hian Tlangkang te, Lingnghing te, Tsumani te, ldt., hi kan hmachhawn reng dawn a. Chung chuan Nuclear power siamna kha a tichhe thei tlat a ni. A tihchhiat chuan zungzam tha lo tak – mihring tana hlauhawm em em mai kha a pe chhuak dawn. Tunhnai lawk, kum 2011 khan Japan rama Fukushima Nuclear Power Plant Reactor chu Tsumani avangin a chhia a. Ram tan harsatna lian tak a siam a ni.

Khawvel pum huapa Nuclear Reactor accident langsar zual deuh chu – Mile Island (1979, USA), Chernobyl (1986, USSR), JaslovskΓ© Bohunice (1976, Czechoslovakia), ldt. Chernobyl accident avang hian a tirah mihring 56 vel an thi nghal a. A dang zawngah hi chuan mi 10 an thi kai lo vek a ni. Mahse a nghawng chu na tak a ni thung. Accident thlen tawhna reng rengah hian cancer, piangsual leh natna mak tak tak a tam em em thin.

Nulcear Power Plant sawngbawlna hian greenhouse gas a pe chhuak nasa: Nuclear thahrui hian greenhouse gas kan tih ang chi ho khi a pe tel hauh lo a. Amaherawh chu nuclear chakna nei tura uranium an sawngbawlna: lei atanga laihchhuah (mining), thliar hran (milling) , transport, thazung pe tam thei tura bautsaihna(fuel fabrication, enrichment), power plant siam (reactor construction) , bawlhhlawh enkawl leh paih (decommissioning, waste management) hian hmanraw dang a hmang nasa hle a. An  hmanrua (motor, crane, ltd,.) hman chuan lungalhthei, diesel, ldt., a lo hmang ve leh a. Chumi chuan greenhouse gas tamtak a pe chhuak ta thin a ni.

Kum 2008 khan Environment lama mithiam Benjamin K Sovakool chuan Nuclear Power Plant lamin environment a tihchhiat nasat dan leh sik leh sa a tihdanglam dan a zir chiam mai a. Chuta a hmuhchhuah chu tui (water), ni sa (solar) leh thli (wind)  hmanga thachakna (energy) siam hi nuclear power siam aiin hautak viauin lang mah se a let 5 daihin a thlanawm zawk a ti a ni. Chumi awmzia chu sawngbawlna lamah tha leh zung an hmang nasa a, chumi chuan environment a tichhia a mai ni lova khawvel sik leh sa tidanglamtu greenhouse gas  a pe chhuak nasa tihn a a nih chu.


Ralthuam atan hman a ni tlat mai(Nuclear Proliferation): Einstein-an kum 1939 chho vela an President FD Roosevelt-a Nuclear Bomb siam tura lehkha a thawn khan USA chuan ‘Uranium Committee’ a din nghal a. Mahse US Sorkar khan a tirah chuan a ngaihven tha lo hle mai. Sum hman tur zat pawh $6,000 chauh a ni. Mahse Pearl Harbor bomb a nih hma December 6, 1941 khan Atom Bomb siam turin Manhattan Project chu US Army Corps of Engineers ami Major General Leslie Groves-a kaihhruaina hnuaiah tan a ni ta.  Chu an Bomb siam chuan Indopui pahnihna  titawp ta hial a nih kha. He mi hian kar lovah thil tha lo tak a hring chhuak ta a. Ram dangin hetiang rathuam hi an nei ve ta sup sup mai.

Einstein-a hian a nun khawngah inchhirna tur tamtak a nei ve a. A nupui hmasa ber nen an inneih tak tak hmain fanu pakhat an nei a. Mahse tun thleng hian an fanu chu a thi nge a la dam, tu leh fa a nei nge nei lo tih tuman an hre lo. Rin dan chuan Einstein-a khan midang a enkawl tir (adopt) a nih an ring.  Chuan a nupui hmasa ber, Mileva Maric chu a neih lai rengin Elsa Lowenthal a ngaihzawn san a. Elsa nen hian an inchhung hnai hle a. Einstein-a nu leh Elsa nu hi unau an ni a, tin an pate ve ve pa hi unau (first cousin) an ni bawk. Kum 1919 phei kha chuan an inthen hial a ni.

Elsa nen chuan an innei nghal mai a mahse ani a neih lai pawh hian a thianpa unau fanu Betty Neumann-i a ngaihzawn san leh daih mai. Physics khawvela thawhhlawk em em tu hi a kuthnu miin an zirin an zah leh zual em em thin. A thluak that zia leh turu bik zia hi a thil ngaihtuahchhuah zir hian a chiang leh zual. Mahse nupui laka rinawmna chungchangah erawh a turu lo hle mai. Inchhir chang tamtak a nei ve thin a ni awm e. Mahse Atom Bomb lo awm theihna tura hma la tu a nihna avanga a inchhirna chu a hmangaihtu hmangaih let thiam lo a nih thinna avanga inchhirna aiin  a tam fe zawk a ni awm asin. Chu bakah Theory of relativity a ngaihtuahchhuah kha Atom bomb (nulcear energy) siamchhuah nana formula pawimawh tawpkhawk a ni tlat bawk. Kum 1938-ah Nazi ho khan Uranium atom kha an phel thei ta si a. Atom bomb kha an siam a ring tlat a ni. FD Roosevelt-a lehkha a thawn kha pawi a ti bang thei lo a, a inchhir em em a ni.

America lamin Atom bomb an siam khan khawvel pum huapa harsatna chinfel ngai a siam nasa hle a. Nuclear ralthuam darh zel tur venna (Non-Proliferation Treaty) hial a lo piang a. Innghirnghona tha lo tak mai a chawk chhuak ta zut mai a ni. Heng ralthuam hlauhawm tak mai hi mi firfiak kan tih ho – pawisak nei miah lote kutah a awm palh a hlauhawm leh zual em em a ni. A nihna takah chuan Muslim ramte phei chuan an neih ve an hlau ngawih ngawih a ni. Tun hnaiah ram awm tha duh lo tak – North Korea leh Iran lamin nuclear ralthuam neih an tum mek a, ram hrang hranga hotute lu a tihai viau a nih hi maw.

Ngaihdan han siam teh le…

Ka thuziak thupui hi a lar hle a. Sawi nuam tak pawh a ni thin. Nuclear thazung pawimawhna hre pha chang chang te, Scientist turu tak tak te leh hruaitu lar tak tak te’n an sawi ho fo thin. Engkim mai hian thatna leh thatlohna an nei vek a. Entirnan: Chawhmeh channa chemte pawh hi a tangkai khawp mai. Choka lamah zai tur a awm hlek chuan kan hmang a, a tellovin kan  awm thei lo a ni e. Mahse tu emawin a thin hnun vih nan a hman vaih chuan tisa thihna piah lamah chatuana boralna a chang mai dawn  a ni. Chu Chemte chu tihpalh thil avang emaw lungawihlohna emaw avangin a chhe zawngin miin a hmang thei a ni tih hre khiau ila a tha awm e. Mihring hi chhia leh tha hria kan ni. Kan rui emaw kan thinrim viau emaw hian chhia leh tha hre lo angin kan awm thei. Chutianga kan awm chuan ramsa nen kan inang chiah tihna a ni mai. Nangmah ngeiin ‘Nuclear Energy hi anchhia nge a nih malsawmna’ tih chu lo chhang rawh le.

14 May, 2012

Campus ka chhuahsan leh lawk dawn




Thuhma
Hun leh nite hi an lo ral chak khawp mai. Kan awm mai mai emaw kan tih lai hian Pathian hruaina avangin kan hun engemawzat chu kan lo hmang ral leh tawh mai thin. Kan fel leh that avanga nungdam kan nih loh zia ngaihtuah hian lawmna tur a tam thin e. Hmangaih Pathian A nihna hian kan chunga thatna chu Ni angin a entir zel a ni.

Nikum Winter chawlh result
Nikum Decmeber thlaa ka zu puih Baptist Comprehensive School, Putlungasih chuan HSLC pass nei thei mang lo thin kha 100% pass percentage an nei ve ta tlat mai. Principal inpekna zar liau liau a ni a. A lawmawm ka ti takzet a ni. Pathian ropui ber se!

Putlungasihah bawk chuan  
Result neih that chhan kha keimah vang emaw an ti deuh tlat pek a. Kal leh turin min duh deuh tlat mai a. Hei ka inhawlchhuak leh dawn a ni. A challenging thei khawp mai. Rawngbawlna tha min siamtu an Principal S Lalramengi chungah ka lawm a. A thawhrimna leh tumruhna – Mission Education lama a tanzia fakawm ka ti em em thin.

Puan tel meuha rawngbawla ka chhuah hian malsawm ka ni thin!
College ka kal lai pawh khan hetianga chhuti laia chhuah hi ka ti thin a. Puan tel meuha – thildang tamtak chan chunga A rawng ka bawl hian ka zirnaah ka ti tha em em thin tlat mai a nih chu mawle.
Tun kumah pawh hian nikum Decmeber thlaa ka rawngbawlna vang ni ngei tur a nit un Semester-a ka course work neih chu ka zo tha khawp mai. Tun semester-ah rau rau chuan ka SPI(mark hmuh) a sang ber a ni. Thiante mak tih khawpin ka ti tha a mahse Pathian vang a nih zia bak sawi tur ka nei lo thung!

Hun tha tak lo hmang ang che
Pathian hian chhan nei lovin ka chungah hian engmah thlen tir a nei lo. Awmze nei tak leh ruahmanna fel tak siamin min hruai thin a lo ni.

02 May, 2012

THE SKY

The lonely clouds!

Through the darkness there came a light
Under the sky - though so far but yet so bright
I closed my eyes and look deep insight
Walk this darkness without a fright
Cozz... I found a new life - so wonderful !
I hold his image like a precious sight
The one that sets my heart alight
So far I've come, its worth those years.
My strength  has now briskly grown
I no longer fear I travel alone;
I look beyond and see him there
I've found the light under the sky and I smile
I've been told there's a new sense of happiness
I've been told that my life has changed suddenly
In a way that its easily noticed when I pass by...
They don't know the Sky is secret behind my happiness.
I hear a sweet voice in my head
That says my path is clear ahead
This feelings of love that we share -
I had a freedom, I made this choice...
I would trade everything just to be with him
To me, he is just like the Sky
Always around me, so wonderful and bright;
So far away but yet so close to my heart..

(This is the poem composed by someone who is to be the one with all the integrity for me)

25 April, 2012

Rev Dr HS Luaia’n Rihsang Min Lo Kaisan A Lawm Le!

Thuhma
April ni 7, 2012 khan Isua Krista thawhlehna hmaruaitu a nihna champhaphak hun lawmawm tak nghakin rei tak ka meng a. Thil tih lai ka neih bawk avangin a tuk (8th April) zing dar 4 thleng ka meng ta a. Easter chibai bukna message ka dawng pheuh pheuh a. Dar 4:12 am ah chuan message danglam tak ka dawng hlauh mai. Chuta inziak chu ‘ Rev Dr HS Luaia chuan min peih loh san ta’ tih hi a ni mauh mai.

Helai hmuna ka awm lai hian ka pu ka sun tawh a, Pu Luaia thih thu min lo hrilh leh ka pu thih thu min lo hrilh laia ka rilru nat dan hi a in ang rengin ka hre hial a ni. A lei kohhran enkawlna a thawhhlawk em em  leh Mizo society kan hmasawn theih nana mi rawntlak – lehkhabu kal thei miin an rawn luai luai thin Pu Luaia hriat reng nan hian he thuziak hi ka lo dah ve leh hram e.

Kum 21 mi a nihin Kohhran Upa a ni
Date 5.11.1908 khan Tawipui-ah a piang a. Amah hi Hrahsel Saza hnam a ni. Kum 11 mi a nihin Pastor Haudala’n Lungranga-ah baptisma a chantir. Kum 1920-ah  khan Serkawnah primary a pass a, 1923-ah Upper Primary a pass leh a, 1925-ah SΓͺrkΓ’wn-ah Middle English a pass leh a. Kum 1928 chho khan  Darzo lamah zirtirtu hna a thawk leh a. Darzo-a a awm lai hian Thlarau Thianghlim harhna a chang ta a , kum 1929-ah a tlangvΓ’l laiin Kohhran Upa-ah thlan a lo ni ta a ni.

Van lam kohna a chhang
Zirtirtu hna chu taima tak leh rintlak takin kum 9 chhung Khuanghlumah leh Darzo-ah a thawk hman a. Fa 2 neih hnu kum 1936 khan chunglam kohna duhawm tak a hre ta a. Serkawn lamah Pu Buanga phalna a la a. Mission chawmin Cherra Theological College lamah Pathian thu a zu zir ta a. Kum1938 khan diploma chu first division-ah a pass a.  A kum vek-ah  tirhkoh-in a thawk a. Kum  1939-ah Pastor Challiana’n  minister atan a nemnghet ta a ni.

Hruaitu nih thiam Thlarau mi bawk si
India ramin zalenna hmu dawn hnai anga thuthangte a awm tak chiam hnu-in Baptist Missionary Society, London chuan Baptist Church of  Mizoram inrelbawlna chu a rammite kuta hlan tha-in an hria a. Chumi avang chuan hotu lu ber Church Secretary post (tuna General Secretary ang hi) an siam ta a.  Kum 1946-a Haulawng Presbytery-ah lungrual takin Pastor Luaia chu Church Secretary atan thlan a ni ta a ni. Chuan church Secretary chu kum 25 (1946-1971) chhung a ni a. Chumi awmzia chu a zawnin hotu lu ber nihna hi vawi nga atan an thlang nawn hial tihna a nih chu.

Pastor dang ang lo takin Office-ah leh rorel ni khua-ah thluk fim tak a hmang thiam em em a. Pastor leh kohhran enkawlte kha tihdan a thiam thin em em thin. Chutih lai mek chuan mittui tla pur chunga nung taka Pathian thusawi lam a ti thei leh em em thung si thin a ni. He thil hi rawngbawltu leh pastor tamtakte tih theih ngai loh a ni.

Tin, ZBM Secretary a ni leh bawk a. Hemi mai bakah Pastor bial enkawlte, Hospital Chaplain nih thlengin a chelh chho vek a ni. A hun lai hian Kohhran inlak hran duhna te, politics tuinu te leh Prebyterian kohhran lam nena inhraithiamloh te kha a hun lai vekin a thleng a. Mahse thiam takin thu lai a sa a, a mawhphurna a hlen vek zel a ni.

A hun laiin harsatna a tawk nasa
Sawi tawh angin Church Secretary a nih tan kum hi Indopui tawp hun lam leh India ramin zalenna a hmuh tan tirh lai vel a ni a. Social leh economic lamah harsatna chi hrang hrang kohhran leh khawtlang lamin an tawk nasa hle. Chu a chhapah rambuai a lo ni leh a harsatna tamtak chinfel tur a nei. Kohhranin Peace Accord leh Citizen Committe a din a, chutah chuan Chairman a ni. Remna leh Muanna zawn chungchangah khan BCM leh Presbyteriante kha an  thawk ho a. Christian Peace Committee-ah khan Rev Zairema leh Rev. Lalngurauva Ralte te nen khan a pawimawh leh phusa pawlah an tang a nih kha.

Rambuai hun laia an hnathawh avang hian mihring nun tamtak chan tur kha kan chan loh phah a ni. A hlutzia hrethiam tan chuan lawmthu sawi mawlh mawlh na tur a ni. He an hnathawhna avang hian nekchep leh sawichhiat pawh an tuar nasa hle. Hruaitu lar leh ziaktu ni bawk- A. Thanglura phei chuan ‘Sazu mitdel pathum‘ tiin an hming a phuah sak hial a ni.

Kraws thu uar takin a sawi thin
A thusawi hi vawi tamtak ka ngaithla ve tawh a. Kraws chungchang hi sawi nuam a ti hle thin. Thupui dang deuh hlek hmanga thu a sawi chang pawh hian Kraws ang zawng hian a kual leh nge nge thin. Tum khat pawh – kum 2001 khan Biakkunga Murray vuinaa a thlamuanna thuchah sawi hi ka ngaithla pek a. Kha tah pawh khan Marthi tawngkam “Lalpa, heta awm ni la chu ka nuta a thi lo tur” tih ngei mai kha a chang thlan a. A sawi chho zel a. Kraws thiltihtheihna avanga thawhlehna hmahruaitu Isua kan neih thu lam a pe na leh ta ber a nih kha.

Tunhma chuan Baptist kohhran hian hlimsang leh hlimruite kha kan pawm thiam lo hle thin a. Hotute phei chuan an haw em em thin. Mahse ani hian a pawng ataka khatia han duhloh ngawt kha dik niin a hre lova. Church Secretary a nih hnu-in Baptist lam hian ama zarah an pawm thiam ve thei ta a. Harhna a thleng zing ve ta deuh a ni.

Mi tangkai a nihna hi mawle
Kohhran mai bakah social work lamah kuthnu a ngah hle a.  Kum 2000  February ni 12 khan  Senate of  Serampore  chuan  Doctor  of  Divinity (D.D) a hlan a. Kum 2002 khan India Sorkar atang-in Padma Shri chawimawina a  dawng  a. Heng  bakah hian  pawl  hrang  hrangin chawimawina engemawzat an pe bawk a ni.

Thuziak lamah pawh a thawhhlawk hle a. Lekhabu 10 chuang  leh  article  100  chuang  a  ziak  hial a ni. A boral hma kum 104 a nih lai mek pawh khan lehkhabu ziah lai a nei! Bible Society Lunglei  Branch President  hna  hi  kum 11 zet a thawk a, Bible lehlin hna kum 11 bawk a thawk tawh a ni. Mizo Upa Pawl president te a ni bawk a. Tin, Mizo Academy of Letters ah PATRON a ni a. Lok Adalat Member a ni bawk a, mi inkarah remna a awm theih nan a thawk nasa hle bawk.

Sawi tur a tam ka ui bang thei lo a ni e!
Faina lam hi a ngaipawimawh em em a. Serkawn khawlaia a kal mai mai emaw kan tih lai pawh hian a tiang hawl lai hian bawlhlawh a lo chhar leh nghek zel. Keima nghei pawh hian vawi tamtak ka hmu a ni.

A ngaihsanawm ka tih leh em em na chhan chu a pension tirh hian in leh lo nghet a nei miah lo. Pathian ram lama thawhlawm pek a uar lutuk avanga he thil hi thleng a ni. An chhungkua an rual em em a. Tu leh fa pawh a nei nual bawk. In leh lo nei lo, sum lama harsa tak chung khan Aizawl lamah Bible letling turin kum 11 chuang tirh a ni a. A hriselna pawn a tuar viau a ni. Amah tawngkam ngeia a sawi danin hetih lai hun vel hi a rilru hah zual lai niin a sawi thin. Upat lam a ni bawk a awm ka ti em em thin. Mahse “Pe rawh u tichuan pekin in awm ang” tih chu mihring ngaiha tlai hmel takah Pathian mite kaltlangin a dawng ta a. Pathian chungah a lawm em em a ni.

Duhtawk mai ang aw
A vuinaah thusawina hun min pe ve ta se sawi tur ka ngah ngawt ang le. He laia ka sawi lan loh a chhungte, serkawn mipui leh Baptist kohhran memberte hnena sawi tur ka va ngah tak em! Mahse ka duhtawk mai ang, a sei lutuk palh ang e. Kohhran chungchang chauh  ni lo – mizo society hmasawn theih nana mi rawntlak tak Rev Dr HS Luaia hi a uihawm tak tak a ni. Helai pawha kan sawi fo, kan inhnial luai luai thinna Zu chungchang pawh hi tun kum June thla velah a ngaihdan leh kohhran hmasate’n an lo khap tan dawn ka zawt ang ka tia. Mahse hei ka hawn hun chuan a lo awm tawh dawn ta huah lo mai. Tawih thei hian tawihtheihlohna sin turin rihsang min lo kaisan ta sia le!

Mi diktak ni bawk, hrezau bawk, thluak tha leh rorel thiam, taima si -  Pathian tih em em tu hi hun tha ka nei tan ve dawn chauha a lo liam mai ta hi ka ui em em a ni. Ka lo piangtlai deuh hlek hi a pawi a nih hi mawle! Tunlai huna kohhran leh khawtlang hi amah bawk hian kaihruai leh se ka tih chang a tam thin!

A chhungte leh Serkawn khawtlang ka tuarpui em em e!

Muang takin Pa hnenah chawl mawlh rawh se!

02 February, 2012

Mizoram lam thlalak

Eng eng emaw avangin Mizoram lam haw chanchin ka update thei tlat lo mai. A aiah thlalak thenkhat hi ka lo vawmbei mai mai teh ang:

He sikul hi ka han puih kha a ni. BCM Mission sikulah chuan upa berte zing ami a ni a; mahse class X result a that theih loh avangin recognized a la ni lo. Chutih rual chuan mission sikul adhoc aided ni thei pakhatna a ni. Principal thar a awm hnu hian a mual leh awmnate pawh laihzawl a ni a, hma a sawn nasa hle.
Putlungasih ka awm laia Lunar Eclipse chu....

Tun atanga kum 15ah chuan Bru(Tuikuk) communityah mi tangkai leh pawimawh ber ber an ni ang. December ni 6 atanga ni 24 thleng khan kan in awm a, vawikhatmah an ning hmel emaw peihlo hmel emaw ka hmu lo. Thiltha duh em em tute an ni. An felzia hi mi zinga sawichhuah tlak a ni!
December ni 25, 2011-a kan chhungkaw thlalak.

Dec 25 tho. Kan unauza-in. Kan farnu neih chhunin kum 2000 khan min boral san.
 
Mumbai lam pan leh dawna ka pa min tawngtaisak zo chiah lai. Ka nu leh pate hian an fate min hmangaih ang hian anmahni pawh an inhmangaih em em a ni. Ding lampanga lo lang ve hi Unhniara a ni. Hmana kan hnena lo inhlawhfa thin a nia, unau anga kan enkawl. Vawiin ni 2, February hian an nu- Unemi a sun. Ka lainat em em a ni!

December ni 26, krismas ruai-ni kha Zaikhawmna hun changtuah A kohhran hruaitute kal tlangin Pathian min ruat hlauh mai a, ka lawm hle. Thu tamtak ka sawi lova. Pathian hi kan hlim lai leh lawmlai- kan chak lai chiaha fak tur kan ni lo tih lampang ka sawi. Tin, 'Lallungawi kum hun lawmawm' tih lam pawh ka sawi bawk. Tun krismas khan hla pakhatmah hmaih lovin ka u(ka ding lama thu) nen khian kan lam chhuak parh. Pathian fak hi a lo nuam e! Kan khua tan Krismas zai nawm ber tum niin kan ngai deuh vek.
Engpawh nise duhtawk rih phawt ang. Hmuhnawm vak dawn bawk si lova.