29 November, 2011

Thla khat chhung ka bo dawn!


Khuhhawnna
November 30, 2011 a lo ni ta reng mai. Dan rual lohvin kan hun leh nite hi a ral zel mai si a. Midangte tana kan thiltih erawh chhiar tur a tlem hle mai. Thahnem ka ngaih loh piah lamah hian mi tibuaitu leh mi ngaihdan ti mumal lotu kan nih mai mai chang hi a va tam dawn teh lul em! 

Tute nge ka kawm thin?
Helai “Eng maw?” tih tur pawh awm mang lohnaah hian tute nge ka kawm tamte ni ang aw tih ka ngaihtuah neuh neuh mai. Ka thiante a nung chunga ka kawmte hi chu tulna avangin kan inzui thin a ni mai a. Mahse ka thinlung zawng zawng- ka hlimna leh thinrimna lo ti thawkchhuak thei thintute chu ka ONLINE FRIENDte hi an ni tlat mai.

A bik takin misual.com lama ka thiante hi an tla na vawng vawng hle. Tamtakte hi chu ka ute leh ka nu leh pa rualte vek a ni a, zahtheihloh chhuahin kan iak  ve mai mai thin a ni. Han ngaihtuah chiana an khawvela awm chuan a inthiamawmloh thin em em. Mahse anni pawh hian tunlai khawvel finna leh thiamna sang zelah hian UPAT ringawtin puitlinna hi a pek theihlohzia hre ve sela ka duh thin hle.

Eng vangin nge ka bo dawn?
Mizoram lama hawng miah lovin helaiah hian ka tihtur ang ang tih ka duh hle a. Ka mentor duhdan pawh a ni; mahse khawvel zawng zawng chunga roreltu kohna anga ngaih thil ka nei leh ta tlat mai. Helaia ka kawm thin- Pu Vakulate, Pu PKFanaite leh midang tamtakte thawhhlawk bikzia ka hmuh hian ka inhmu te rem rem a ni. 

Baptist Church of Mizoram hian Bru khaw pakhatah High Sikula a din a; mahse result tha an neih lohna a rei ta hle mai. Tin, Mathematics leh Science teacher an neih theih loh vang a ni pakhat bawk ang. Kumin session tan tirh khan result that beiseiin Principal tharte an ruat a, result tha kan neih ngei theih nan kei hi Thlasik chawlh hun chhungin chu Pawl 10 zirlaite ka enkawl ve dawn a ni.

Ka huphurh em?
College ka kal lai khan hetiang hian Bru sikul lamah hian ka lo thawk ve thin tawh a. Bru naupang enkawl hahthlakzia hi a taka changtu ka niin ka hre ve tawh. Tunah pawh hian tunhmaa ka kal tawhna khua nen khawhran daih ni mah se an zia chu a inang leh dawn a ni. Naupang enkawl hi namai lo thin khawp mai.

Kan khua ka thleng dawn lo
Kim taka ka thlasik chawlh hman dan tur ka blog lama update tura min ngentu an awm avangin ka lo ziak zel mai ang e: Kum-pui-lingleta Maths leh Science an zirtur kha thla khat chhunga ka zirpui a ngaih dawn avangin khawiahmah ka khawmuang hman dawn tlat lo mai. Tuna ka awmna atang hian a rang thei ang bera hawn par par a tul dawn a ni. Min thlahleltu -  thenrual tha leh chhungte awm mah se ka hman loh avangin ka tlawh hman dawn lo tlat.

Kum hnih zet kan khuaah ka haw ta lo bawk a, ka chhungte hian krismas tal chu an zinga hmang turin min duh hle a; mahse tulna avangin Bru ho bulah hmang liam ve leh mai dawn a ni. Mahse pawi ka ti lem lo khawp mai. Zailenkhawm nuam an ti a, an lam peih bawka, keiin nuam ka lo ti vet ho bawk sia…tha kual vel vek mai.

2011 Krismas hlim takin aw ka thian
Pathian hmangaihna hi sawichhuah thiam mai mai theih loh – ril em em a taka chan chi a ni. Kan sual tlan nana a fapa a lo tirhna hi a turu-na piah lamah hian thil mak a tling a ni. A lo pian hian kan sual tlan nan a thi dawn a, A thi ta reng bawk a ni tih hi chhuizawm zel ta bawk ila a va tha leh zual dawn em!

Le, ka thian hlim takin kumin krismas chu lo hmang ang che.
‘A va mawi em lalna ram thlir chu
Kan tan Bethlehem tlang a lo vul ta
Hman a pi leh pu ten an hmuh phak loh
Saron par tlan in kan leng e’
tiin hlim takin I lo hmang dawn nia. He thuziak I chhiar hun chuan internet lamah ka lo inlar thei tawh lo vang.
Tun kum Krismas-ah hian huntha nei ngei ngei ang che!

02 November, 2011

Grace and Truth- both needed

‘And the Word became flesh and dwelt among us, and we beheld His glory, the glory as of the only begotten of the Father, full of grace and truth’ (John 1: 14)
        ‘ For the law was given through Moses, but grace and truth came through Jesus Christ’
                                                                           ( John 1: 17)

From August this year we have  started  having a Bible study in my room here in my Hostel every Monday night at 9:30 pm.  It is basically for non-  Christian , so we choose to start with the book of John, who is so emotional, rational and giving a very clear picture of  Christ. I want you to pray for the Bible study so that we can bring people into the light of Christ.

I have so many things to share about the doctrines what John had wrote in the early part of the Chapter.  Let me try to highlight about the grace and truth which are both important in our Christian life.

From the later passage that I have highlighted above one can easily notice that Moses  message is contrasted to that of Jesus. In the Bible each man was a great leader who revealed the word of God. Moses revealed the Old Testament; Jesus revealed the New Testament. The characteristic of Moses message, which is emphasized here, was law - commandments to guide men’s conduct. The features of Jesus  message, which are emphasized here, are grace and truth.

Here the point of the passage is that it does not mean to say that the law under Moses is lack of  grace and truth, nor  is it intended to say  that Jesus message cannot be characterized  as law. The point of the verse is to contrast unique or dominant features of each revelation, which result in a different emphasis between the two. To use this verse to deny that there was grace in Moses’ law would be a perversion like some people did around us! Likewise, it perverts the verse to use it to claim that Jesus revelation is not a law and contains no commandments.

See Matthew 7:21-27; 22:36-39; John 14:15,21-24; Acts 10:34,35; Romans 2:6-10; 6:17,18; Hebrews 5:9; 10:39; 11:8,30; Galatians 5:6; 2 Thessalonians 1:8,9; James 1:21-25; 2:14-26; Luke 6:46; 1 Peter 1:22,23; 1 John 5:3; 2:3-6. You will conclude that the New Testament is also a law containing the commandments that we need to obey.   

Moses law was true, but not all of the truth. It was not the complete and final revelation of God’s truth. It showed men they were sinners but never gave permanent forgiveness, whereas Jesus message is able to provide complete forgiveness of sin.

Meanwhile from both the passages of the Scriptures above we can conclude that we are not saved only by grace but also by truth. This means that Jesus did not bring only grace , but also the  truth. Truth is equally emphasized in the gospel. John 8:31,32 says that, ‘ Then Jesus said to those Jews who believed Him, “ If you abide in My word, you are my disciples indeed. And you shall know the truth, and the truth shall make you free, ” ’.  This basically means we are demanded to study about Jesus and His teachings, learn the truth and apply it in our daily life. So, one can be made free from sin if he knows the truth and abide in it.

In light of the gospel teaching about truth, necessarily implies the necessity of being obedience. John himself  clearly mentioned about this argument in his book-  1:14; 8:32-36; 14:6; 16:13; 17:17. Even Apostle Paul wrote many times about truth. In his letter to Timothy- ‘ Be diligent to present yourself approved to God, a worker who does not need to be ashamed, rightly dividing the word of  truth’(II Timothy 2: 15). Thinking back the intimate relationship between Paul and Timothy one would say that being obedience and doing the will of God is equally as important as being receiving the grace of God.   

You can  also see these Bible verses - Romans 2:6-11; Ephesians 1:13; 4:14-16; 2 Thessalonians 2:10-12; 1 Timothy 3:15; 4:1-3; 2 Timothy 25,26; 4:2-4; 1 Peter 1:22,23. These  will convince  you  the need for the truth to be learned and you will live your Christian life in His light.  

20 October, 2011

National Childrens’ Science Congress

Thu hma

A thupui en mai chuan khawi emaw lai Political Party a nih duh hmel in ti mai thei; mahse a ni lo tlat. Chinchang hre deuh chuan in lo hre viau tawh mai thei bawk. Children Science Congress hi Mizoram tan hian a mikhual lo hle a; mahse hre lo kan la awm teuhin ka hria. Chuvangin ka lo ziak leh hram a ni.

A bul tan dan

Pawl lian tak pahnih—Council for Science and Technology Communication (NCSTC)-Network leh Rashtriya Vigyan Evam Prodyogiki Sanchar Parishad (RVPSP), Department of Science and Technology, Government of India te chuan Gwalior, Madhya Pradesh-ah a hmasa ber atan kum 1990 chhovah khan an huaihawt a. Hemi atang hian Gwalior Science Centre, Madhya Pradesh chuan pawl pahnihte khi ram pum huapa Children Science Congress huaihawt turin an nawr ta a. Kum 1993 khan ram pum huapin an lo hmang tan ta a ni.

Enge an tih thin?


A tel tur hian Project (research tenau) tih ve phawt a ngai a. Chu project chu hemi Science Congress-ah hian mithiam hmaah an present thin a ni. Tin, Science lama thiltih chi hrang hrang tam tak a awm bawk a. Posture Session te, Cultural programme te leh  Sight Seeing   hunte a awm a. Thil pawimawh tak pakhat chu—‘Meet the Scientist Session‘  hi a ni. Hetah hian naupangte chuan zalen takin Scientist hote nen an hriat duhte an inzawt kual vel thin a ni. Hemi hun hmang tur hian Scientist lar tak tak ramdanga mite pawh an chahchhuak  fo thin  a.

Nikum lamah chuan

Nikumah pawh khan Scientist kan hriat lar pahnih—India President hlui—APJ Abdul Kalam leh Nobel Prize pawh dawng tawh—Venkataraman Ramakrishnan te an tel a ni.  Physics lama Scientist lar kan neih UGC Chairman hial lo ni tawh Prof Yash Pal phei chu kum tin a tel ve ziah thin a ni. APJ Abdul Kalam pawh hi President a nih lai pawh khan a pelh ngai lo, a hawngtu a ni ziah thin.

Project tih chu a har em?

Har lo khawp mai. A huaihawttu NCSTC-Network te’n a tihdan tur an lo ruahman sa vek a. Chutiang chuan tih mai tur a ni. Naupang tan a ni bawk a, a tihdan pawh a awlsam. A tihdan tur hi lehkhabu pawhin an siam a. Mizoram angah chuan Science Teacher Association, Mizoram Office-ah lak tur a awm teuh. Tin, STAM hi Mizoram chhunga Science Congress huaihawttu an ni a. Anni vek hian Training hrang hrang Science Teacher tan  heng—Workshop, Orientation led Seminar tihte hi an buatsaih thin a, Science Teacher tam zawk chu he training chhim tawh an nih ka ring.

Sawi ta zel ila

Project chu han sawi zau ta lawk ila. Sikul naupangte’n class rooma an zir, an ni tin nuna chhawr nghal thei tura an hriatthiam theih nan leh an chhehvel (society) harsatna  Science thiamna hmanga sutkian dan ziak kha project-in a tum ber chu a ni deuh mai. In sak project nen erawh a inang lo deuh. Entirna han pe ta ila. Kum 2005 khan Mizoram aiawha kal pakhat chuan an Hostela tui lut zat leh hman dan a zir chiam a. Thil tam tak a hmuchhuak a. Chu chu National Level-ah a zu present ta a ni. Chutiang bawkin Pangpar kung pakhat khuaiin  a par zu a tlan zat chhinchhiah ringawt ang te pawh hi tha tak a ni. Engtik hunah nge khuai chu an lo kal tam, zing lama tlân hma berin dar eng zatah nge a tlan tih te hmuhchhuah a, chumi report ziak chu a ni mai. Pui tak a ngai hran lo. Mahse kan thil hmuhchhuahte chu table, pie chart, diagram, graph, adt., hmangin kan entir tur a ni.

Project chu chi hnih a awm

Tin, Project hi Experimental leh Survey based Project a awm a. Experimental huang chhungah chuan, entirnan, Sa-um chungchang te, Vaiza atanga hrui kan neihdan ang chi te hi a tih theih. Kan naute’n  National Level-ah an present ve ve tawh a. Endiktute’n an lawm khawp mai. Hman kuma Hlonuar/Hlozak (Mimosa pudica) kan han khawiha a khup rei zawng, a lo thawhleh hun chhung rei zawng, hun a mamawh zat chungchang naupangin research an tih pawh kha keini mai ni lo, Scientist thiam tak takte paw’n an lawm khawp mai. Congress hian kum tin thupui a nei thin a. Kumina an thupui chu—LAND RESOURCES: USE FOR PROSPERITY, SAVE FOR POSTERITY tih a ni. Tin, thupui hnuaiah hian thupui tenau(sub theme) a awm leh a. Chumi mil chuan project buatsaih  tur a ni.

Tute nge tel thei?

Naupang kum 10 – 17 inkar tawh phawt chu an tel thei vek. Zirlai, sikul kal kher nih a ngai lo bawk. A chunga ka sawi tawh ang khian miin a tuina taka Science hmanga project a buatsaih chuan a tel thei vek a ni. Hetianga Project ti chin chu Child Scientist tiin koh an ni ve a, anmahni ngaihtuahchhuah thilte chu endiktu Scientist puitling tak takte’n an zahsak thin em em a ni.

Hmang tangkai ve ang aw

State dangin an hmang tangkai tehlul nen, Mizoramah hian duh aiin Science Congress lam buaipui duh kan tam lo hle niin a lang. District Level nei lovin State Level kan nei nghal mai thin a. Hetah hian kum tin project 30 vel a lo lut thin. Tichuan hemi atang hian kan inthlifim leh a. Project 8 chu National Children Science Congress lamah kan tir liam a. A tha zual pahnih chu Indian Science Congress-ah kan tir ve thung thin a ni. Mizoramin quota 8 kan nei tihna a nih chu. Nikumah khan India ram pum puiah nuai thum vel project naupangin an ti a. Chuta tanga thlan chhuah project 650 chu National Level-ah an present a ni.

A tan tirh (1993) atangin Mizoram pawh hian naupang (Child Scientist) a tir ve ziah thin a. A buaipuitu ber chu Science Teachers’ Association Mizoram (STAM) te an ni. Tun hnai deuhah phei chuan Zonet leh LPS velah Live Telecast ngatin an buatsaih thin a nih kha. Hun harsa tak karah an lo ti tang tang a, an fakawm hle.

Zirna a tibuai lo

Mahni naute leh fate tan a awhawm thin hle. A hun hi a fuh em em mai bawk a. Lehkha zir tibuai lo chiahin December 27-31 chhung hian neih a ni thin. Amaherawhchu Krismas lai a nih avangin a buaithlak deuh hlek. Tin, June emaw July emaw August thla emaw-ah project hi tih tan a ni tlangpui. Tichuan October leh November thla chho hi chuan zo tura ngaih an ni. Remchan dan angin a danglam thin bawk. State hrang hranga tihdan a inang lo thin bawk. Project titute khan Guide(kaihruaitu) an nei a. An Science Teacher te an ni tlangpui. Lehkha zir leh exam tibuai lo tawk chiahin ruahmanna hi an siam zel a ni.

Tel ve ang aw

A tlangpui chu i hre ta. I unaute leh i fate kal ve nan i awt em?  Nu leh pa fing  deuhte chuan an ngaihven thin  khawp mai.  An sikul Science Teacher te nen an tang rual em em thin a ni. Kal man hi tumsak an ni a. Project tih nan pawisa eng tham mah a ngai lo bawk. Private Sikula kal tan pawh a tel theih vek. Private sikul naupang kal hi an awm teuh tawh nghe nghe. Science lama hawizau ngawr ngawr piah lamah, India rama hnam chi hrang hrangte nena inkawmhona hun tha tak a ni bawk a. Zirlai naupangte chu an zir zelna tur atan te, ram tana mi tangkai ni tura an inbuatsaihna kawngah nasa takin phurna leh tumna a siamsak thei a ni. A hlutna leh tangkaina sawi tur a tam. Ka ziak zo seng lo vang.

Ka ti tawp tawh mai ang

Kan fate leh naute (student) tan thil pawimawh vak lem lo tihsak kan ngah viau thin hi maw…. An tana tha tur thil i ngaihtuah ang u hmiang.  Pu A Sawihlira te awm tawh lo mah se, Science lama kan thahnemngaihna hi atakah chantir lo tum ve ta che. I hriat chian duh chuan ka email (vanlalignatia@yahoo.com) kaltlangin min lo zawt thei ang. Mizorama Children Science Congress buaipuitu  STAM (http://stammizoram.org/) pawh zawh fiah  theih reng a ni. Puih che an chak viau ang.

05 August, 2011

Min tiam chiang alawm


Thu hma
Tunlai khawvelah  thutiam mai hi kan awlsam ang reng khawp mai. Kan nitin nun hi han chhui let ta ila- kan awm mai mai emaw kan tih lai pawh hian keimahah emaw mi lakah emaw thu tiam kan lo siam leh reng tawh thin. Kan nu leh pate pawh hian kan lakah hian eng eng emaw thutiam chu an nei ve thin. Kan nghak hlel viau thin a ni.

Sawi duh zawk ka nei
Mahse he thutiamah hian a tiamtu pawimawhna ni lovin a thutiam dawngtu  pawimawhna hi ka ziak chak tlat mai thin a. Kan ute an ni emaw chhungte an ni emaw  an thutiam kha kan ngaih bo pui avangin kan chan tur kha kan hlauh phah fo thin. Anmahni phei chuan an manghilh hma ang reng bawk si a. Chutah tak chuan keimahni hian kan bawhzui a tul thin a ni.

Ramhruaitute intiam hi
Hei hi thil pawimawh ve tak chu a ni. Kan hnam a nuapan luat tuk avang hian mi khirh tak pawh hi  a huho ang zawng chuan a lo ngaihsam ve viau mai zel bawk a. Kan hruaitute hi keimahni rawngbawl turin an inpe a. An rawngbawl dan tur chu chiang takin kan thlan dawnah min hrilh hre thin. Hma kan sawna kan nun khua a lo nawm ve theihna nan hmachhawp tangkai tur tak tak kan tan an insiam chawp thin. Mahse tihhlawhtlin leh tak loh hi ava tam tak em! Tunhnaiah mai pawh Congress sorkar hian Vigilance Commission din tuma min tiamna kha an ti hlawhtling dawn miah lo tih an puangzar ta. CBI koh luh theih avang te leh ACB tih len a nihte chhuanlamah an hmang a. PRISM tih loh chuan din tura nawrna thu uachhuahpui an awm meuh lo. Chutih lai erawh chuan  SP Singh-a, Hmeichhe puan ven, NIT, ldt., erawh kan chai nasa hle thung. Kan rilru puthmang hi thlak deuh ava tha em! Ngaihsam bansan hi a hun tawhin ka hria.

Anmahni hian an umzui ve thin ang em le?
Ka sawi tur  a awm teuh. Hman kum inthlan lai khan kan Prime Minister zahawm tak khan NLUP sum tur chu Prime Minister Special Package ang zawngin kan lo sik chhuak ang a ti a ni awm a. Mahse tunah chuan hei a ni ta awkawng lo mai! Enge a chhan ni ang le? Kan pute PM intiamna hi an bawhzui tha lo em ni le? A intiam tawh a, an umzui phawt chuan an hlawhtlin ka ring a ni. Mahse CM leh Minister taima vak lo ho hian an bawhzui tha tawk lo a nih ka ring. A chhan chu- khuallian leh engemaw thiltihnaah an kal tam em mai!

Plan sum atangin NLUP sum chu lakchhuah a ni dawn ta. Tun kum hi kum dang ang lo takin NLUP leh 6th Pay avangin kan state pachhe tak mai hian kan sum mamawhna a sang viau mai a. Mahse kan plan sum punna hi 13.33% chauh a ni. Prime Minister Special Package a awm tak loh avangin NLUP hian cheng 234 crores vel Plan sum atang hian la heu dawn a, chuan kan plan sum hi vaibelchhe 34 velin nikum aiin a tlem  dawn a ni. Chumi awmzia chu NLUP kan chhut tel hian kan plan sum hi a pung miah lo a nih hmel!

Hei pawh hi enge chhan ni ang? Engah nge a pun tlem viau le? A chhanna niawma ka tinzawn ve tak ber chu- Nikmuma mipui sum cheng vaibelchhe 72 zet thawnkir(lapse) vang kha a nih hmel. Khangte pawh kha a chhan niawma lang kan chhui chhuak ang tiin kan CM khan houseah a intiamin ka hria a; mahse mipui paw'n kan manghilh leh tawh aniang! Nakinah chuan Treasury pawh hi an khar leh lovang tih tunge sawi thei?

Ka sawi tumah  lut tawh ila 
Tun kum April ni 30  khan zankhat riakin kan Union Agriculture Pu Shard Pawar a lo zin a. Khatah khan thu min tiam chiang alawm. A sawi dan chuan Chamdur leh Phura chu buh tharchhuahna hmunpuiah kan siam ang a ti a nih kha. India ram pumpuia Agriculture huanga thuberin hetiang anga thu min tiam hi a lawmawm khawp mai. Amah ngeiin mithiam endika zirchiang turin a lo tirh tur thu a sawi bawk a. Lawmawm tak a ni! Khawvel ram zauvah hian he thu tluka thu lawmawm hi Zofate tan hian a awm tam lo viau ang le.

Mahse tunah hian eng ang zawngin nge hmalak a nih ka hre ta hauh lo mai. Ka theih dan ang angin ka beng kan chhi kual vel thin a. Bawhzuina lam ka la hre lo tlat. Assembly session ropui tak mai pawh a tiak ta. Mahse Union Ministerin a thu min tiam chungchang hi sawi rik a nih ka hre lo tlat mai. An lo sawi a nih chuan a lawmawm hle ang. Tumkhat kha chu Rambuai lai chanchin kha nihkhat teh ngawt mai an sawi chiang mai a. 'Thangtharte hnenah rambuai dan sawi tam tur' tih lam kha an thu kalpui dan a ni maiin ka hria. A tha vek e. Mahse Pu Sharad Pawara min tiamna lam hi House zahawm takah khan sawi rik a nih loh chuan mak ka ti ta ve ngawt ang!

Ngaihpawimawh tur a va ni em!
Ka sawi tawh angin India ram pumpuia Agriculture minister meuhin thutiam kan lakah a siam a ni. Kan bawhzui that chuan min tihduhsak ngei ngei ang. Mahse  ‘a van tla’ kan nghak a nih chuan a thutiam kha a hlawhtling lo thei a ni. Nakin lawkah ‘Tih sak min tiam chiang alawm’ tia kan indawmkun mai loh nan kan hotute hian han bawhzui se ka va ti em! Ziakmite paw’n ngaihven deuh chu a ngai a ni.

14 July, 2011

Rev Dr HS Luaia Padma Shree

Rev HS Luaia Padma Shree

Kum 2006 March thla khan Serkawn ka chhuahsan tak tak dawn ni a ka hriat avangin mi chhuanawm china ka ngaih- Rev Dr HS Luaia, Rev Dr CL Hminga, Rev KT Chungnunga, ldt., thlalak pui ka duh tlat mai a. Aizawla ka phei dawn zanah Pu Luaia chenna ‘Little Haven’, Ramzotlang, Serkawnah ka thiante leh Sir Manunmawiate chhungkua nen kan va leng a. A tute chuan(ka hmelhriat anni) min lo hmuh chuan “Ka pu inleng i nei” tiin an hrilh vat a.

Min hmuh chuan a ding deuh uai a, “Takam(chakma) i ni em?” min ti a. A tute vek chuan “Ni love, Krista... Krista Roluahpuia a nih hi.." an ti a. Ka hming a hriat thu leh a rin ai daihin ka nuapan thu min hrilh a; ka khi vur vur mai a ni. Thlate kan lakpui hnuin kan hawsan leh ta a. Tunthleng hian a la dam a. Kum 100 chuang Pathianin kan zingah a la awm tir a ni. A damlai ngei hian amah ngaihhlut nan a chanchin tlem ka lo thai lang ange.
 
Pathian chhiahhlawh, a theihna zawng zawng Lalpa petu hi midang tan a tangkai em em a. A chanchin hi zirtu pawh an tam.  A ngaihdan, a thu leh hla hi kan zoram kalsiam nan hian mi remhriate'n an hmang nasa em em a ni. Amah avanga PhD  nei ta pawh hi an kat nawk tawh ang le.

Kum 1909 khan Tawipui ‘S’ ah a piang a. A hming tak chu Sawiluaia a ni a. Hrahsel hnam a ni.  Kum 1924 chho khan Serkawnah Middle sikul a kal a. A pass hnuin kum 9 chhung Khuanghlumah zirtirtuah a tang a.

Van lam kohna a chhan hnuin kum 1935 Pathian thu zirturin Cherra Theological College lamah a liam ta a. Kum 3 chhung a zir hnuin kum 1938 khan Pro. Pastor atana lak nghal a ni a. A kum lehah Pastor atan nemngheh a ni.

Baptist Church of Mizoramah Church Secretary(Tuna General Secretary ang hi)  chu kum 1946 atang khan a ni tan a. Kum 5 dan zelah an thlang nawn thin a, vawi 5 a zawnin  an thlang nawn leh a ni. Tin, ZBM Secretary a ni leh bawk a. Hemi mai bakah Pastor bial enkawlte, Hospital Chaplain nih thlengin a chelh chho vek a ni. A pension hnu khan Bible Society Lunglei branch-ah kum 11 zet President a ni leh a. Tin, a pension hnu tho hian kohhran tirhin Bible lehlinna lamah kum 11 bawk a thawk a ni. Zai a thei hle bawk a. Tonic Solfa-ah Intermediate Certificate a la bawk. A tonic solfa thiam hi Baptistin an chhawr hle.

Pathian thusawi a thiam em em a. Kraws thu hi a sawi duh bik hle a. Uar takin a sawi thin. A sermon hi vawi tamtak ka ngaithla tawh a. A hlawkthlak thin khawp mai. Hlimna(Harhna) ngaina mi a ni a. Baptist hruaitu a nih hma khan hotute'n Hlimsang kha an duh lo thin hle a. Mahse amah hian apawng ataka khatia han do ngawt kha dikin a hre lova. A zarah Baptistin hlimsang kan pawmthiam phah ta a. Harhna pawh zing deuhin a thleng ve ta zel a ni.

Lehkhabu hi 10 chuang a ziak tawh a. Kum 102  a pelh tawh hnu pawh hian ala ziak reng a ni.  Mizo Upa Pawl president te a ni bawk a. Tin, Mizo Academy of Letters ah PATRON a ni a. Lok Adalat Member a ni bawk. 

Mizoram buai tum khan Kohhranin Peace Accord leh Citizen Committe a din a, chutah chuan Chairman a ni. Remna leh Muanna zawn chungchangah hian Presbyterian nen kan thawk ho a. Chutah chuan member a ni a. Rev Dr Zairemate nen hian an thawk nasa hle a ni. Rambuai hun laia an hnathawh avang hian mihring nun tamtak chan tur kha kan chan loh phah a ni. A hlutzia hrethiam tan chuan lawmthu sawi mawlh mawlh na tur a ni.

Tin, Rev Dr Zairema nen hian an in thiantha hle a. An pahniha lehkha an inthawnna pawh lehkhabuin an chhuah hial a nih kha.

Social work lama a thawhthatna avang hian kum 2002 khan Padma Shree hlan a ni bawk. Tin, kum 2000 khan Seraptore College senate chuan Doctor of Divinity a hlan bawk a ni.

A chanchin hi sawi tur a tam. Kumin June  thla khan a nupui Pi Lalengi(90) chu  a sun a. A lainatawm hle. Mizoram kohhran hruaitu hmasa leh milar Rev.Dr HS Luaia hi tunah hian kum 102 mi niin Serkawnah a tu leh fate nen an cheng mek a, tar chak lo tak ni tawh mah sela mit lawngin lehkha erawh a la chhiar thei. Inleng leh kawmtu mi pawimawh tak tak a la nei reng thin a. Medical doctor lamin in leng nei tlem tura an ti reng a mahse amah hian a rawngbawlnaah ngaiin  thatakin a lo chhawhchhaih thin. Tunlai khawtlang nun zirna lam mai ni lo hmanlai hun thlengin ama ngaih dan hi tunlaia kan mi thiam hote hian an la nasa em em a ni. Pathian mi hman hian Mizo Kristiante minla dampui hi Pathian malsawmna a ni e.