25 September, 2016

AN HRECHIANG A, AN BANSAN LO... (5th June, 2016 sermon @ St Stephen’s Church)



May 28, 2016 khan khawvel pumpuiah chanchin thinthawng tak a lo darh hluai mai a. Chu chu kan hriat vek ka ring a : USA, Ohio state-a Cincinnati Zoo-a Gorilla awmna-ah chuan naupang kum li-a upa hi a tawlh lut a. Naupang chu Gorilla chuan a chhar a, a hnuk ta a. A dinpui a, a kutin a han khawih vel a. Chumi hnuah hmun dangah a kal pui leh a. Naupang nu leh pate leh mipuite chu an mangang hle mai a. Minute 10 chhung mangang taka an awm hnu chuan naupang nun chhan duh avangin Security Response Team chuan Rifle-in Gorilla chu an kap hlum ta a. Kum 1996 khan Illinois state-ah tho, Brookfield Zoo an tihah hian naupang kum 3 mi chu Gorilla awmnaah hian a lo tla veleh tawh a. Chu naupang chu a tlakna lamah a kut a tliak a, a hmai a thihnuang bawk a. Mahse ramsa lian zet mai – hlauhawm bawk si chuan tihnat tum miah loin a va pan a. Dim takin a chawi kang a, mihringin an lak theihna tur – ah a dah a. Thenkhat chuan he video pawh hi kan en maithei a. Nuin fa a chawi angina a chawi  a nih kha. Mi tam takin he video hi an en ve ve thei si a. Gorilla khan naupang kha chhanchhuah a tum a ni tiin kahhlum kha pawi an ti hle mai a. Mipui au beng chheng lutuk khan naupang kha hmun hran hranah kalpui niin an ngai tlat a; chhanchhuah a tum nia an hriat avangin pawi an ti hle a ni! Ti chuan mithiam tam takin comment an lo pe ve zel a. Chu’ng zingah chuan scientist lar em em - Jane Goodall, ‘UN Messenger for peace’ ni lai mek – primatologist (zawng chanchin zirna) leh ethologist (ramsa nungchang zirna) lama mi thiam chungchuang a lo tawng chhuak ve ta a. Ani’n a sawinaah chuan Gorilla khan naupang kha tihnat a tum miah lo a, hlauhawm lak atangin chhanchhuah  a tum zawk a ni. Mihringte hian ramsate tawng leh an tum hi kan hriat loh avang ringawt hian thil pawi tak kan khawih leh ta a ni tiin a sawi a. Ngaihtuah a tithui khawp mai. Chhanchhuaktu, chhandamtu, tanpuitu zawka chu chanchhe zawkah a chang a ni mai loa thah a ni ta hial zawk a ni. Mahse ngun taka kan ngaihtuah chuan Gorilla an thah chhan hi eng dang vang a ni lo a – Gorilla khan naupang kha a chhanchhuah a tum a ni tih hrethiam pha mithiam an awm loh vang a ni a. Mipui thlirtu, a nu leh pa leh Zoo enkawltute kha ramsa nungchang chhiar thiam/hmu thiam lamah scientist ni vek sela chuan chhanchhuaktu chu an that bik hauh lo ang. Mangang takin an au lo bawk anga an hlawm hle ang. Mahse hriatloh avang liau liauin mihring chuan pawi kan khawih ta  a ni. 

 

Kumin February thlaa ka hawn khan khaw pakhatah, pa pakhat, kum lama upa tawh tak mai inah hian ka leng a. Keimah nena relationship chu sawi lang lo mai ila. A chanchin – chhungkaw chanchin chu ka hre sa teuh a. Mizoramah chuan lehkhathiam hmasa a ni a, hna pawh tha tak a thawk. Mahse a vanduai ve a. A fate chu an khawlo ve hle mai a. An hmeichhiate chu an zia viau  mai a amaherawhchu pasal neiin khawdangah in hrang an chang ve hlawm a. A fapate chu an sual khawp mai a. Ruihlo tih tih ang ang hi chu an ti vek a. Inchhung bungrua, ei leh in tur siam tur thleng hian an zuar duh thin a. Chu a chhapah an nu leh pa chu an tirethei hle a. Kut thlak thin chu sawi loh in atanga chhuak turin an ti thin a. Tun hnai khan anu chuan a boral san ta a. Kum lamah pawh an lo upa ve tawh si – apa chuan chhungkaw nu ber a sun hle a. Chuti chung pawh chuan apa chu an la tirethei zel a. Kuthhlak leh hnawhchhuahin an la vau reng zel a. A tawpa tawpah chuan apa chu an hnawtchhuak ta a. Mi inhnuai tereuhte – iita kan hostel room tiat velah hian a lo awm a. Ama hlawh ngeia sak – concrete building mithla chuan e dang tak a ni… Ka pa ni lo mah se mihring mizia hian kha ti taka tihretheih leh endawng kha a pawm thei lo a ni. A eirawngbawlna, a mutna zawng zawng en khan Fridge pawh nei lo a te viau e ti lo khan neih engmah a nei lo. Mahse pa zaidam leh tuarchhel a ni a, a hmelah khan han zam hmel emaw rilru na ngawih ngawih hmel ka hmuh hran lo.

 

Mahse ka han len takah chuan a chanchinte min han hrilh a. Lehkhathiam ngaisang a ni bawk a – ka lakah chuan a inbunruak ve tak tak niin ka hria. Ril-a rah – an hmangaih em em an fate ngeiin rethei tak maia an siam chu rilru a na ve hle mai a. An tet lai atangin chaw kan han pe a – nakinah min pek ve loh chuan tiin vawite khat mah rilru kan pu lo. Hmun dangah hna thawkin ka awm zeuh zeuh a kan rual si a anu nen an awmho a pawisa kan indaih lo e mem a mahse mite neih ang an nei lo ang mite ei ang an ei loang tiin kan neih zawng zawng fate tan kan hmang ral a, sikulah pawh kan theih anga tha thaah kan dah a kan neih kha an tan kan hmang ral a ni mahse vawite khat mah pawisa kha min rul leh se tiin kan ngaihtuah ngai lo reng reng ngaihtuah pawh kan ngaihtuah chhin ngai lo! Thiante leh midangte hmangaih ang ni lovin hmangaihna diktak phutletloh hmangaihnain kan hmangaih a mahse heti hian hreawm takin min siam ta si a. Mahse engdang vang a ni loa anu nena kan hmangaihna hi an hriat loh vang a ni. Hriatlohna avang chauhin ti hian min tirethei a ni. Hrechiang sela chuan anmahni hmangaihtu apa hi heti ang hian min ti-hreawm hauh loang tiin min hrilh ta chiam mai a. Nu leh pa hmangaihna chu an hriat chian tak tak lohna chuan an nu leh pa ti-rethei turin an duh duh an ti a an tilungngai tihna a ni chu. 



Philippines boxer rothap Manny Pacquiao hi kan hre theuh anga. Mizo nih a Kristian nih bawk chuan a tanawm em em a ni. Pathian ropui nana engkim tih tum ve mi a nih piah lamah hian evangelical lutuk – Isua Krista chanchin tha midangte hnena hril thin a ni. A nun hi a ropui a, a awhawm em em thin. Mi tam tak tan chakna thar – rilru thar leh ngaihtuahna thar petu a ni a. Amaherawhchu a nun hmasa chu a buai chuar ve khawp mai. Boxing a han khel chho a, a chak chho mawlh mawlh mai. Pawisa a tam si…zu leh sa nula nen a han che chho tak tak mai a. Kum 2000 kuma a neih a nupui Jinkee fa 5 neih saktu chu a rilru a na thin em em a! A tawpa tawpah a nupui chuan chuti anga inneih chhunzawm zel chu tha a ti loa chhuahsan a tum ta a. Amaherawhchu Pacquiao chu a inngaihtuah chhuak ta! Amah hmangaih em em tu – a tan thil tha duh takzet tu, thil tak taka a tan rintlak – atana a dera nung ngai lo, a hreawmah pawh a nuamah pawh hmangaih em em tuin a kalsan tur chu a ngaihtuah chiang a. Zuhmun sahmuna a thian kawm…aaa nulate pawh a ni ang chung ho nen chuan a compare ta a. A nupuiin a hmangaih angin an hmangaih lo a ni tih a hrefiah ta a. Hmangaih bertuin a kalsan dawn tak avang chuan Isua Krista hmangaihna pawh a lo hriatfiah phah a, a hniakhnung chu a zui chho ve ta a ni. A hrechiang a, a hawisan tawh ngai lo…


Missionary lar hmingthang William Carey kha kan hre theuh awm e. Kum 12 a nihin sikul a kal thei tawh lo a. Pheikhawk siamtu hna thawk a ni. Mahse Isua Krista hmangaihna kha a hrechiang a hrelo te’n an hriat ve theihna turin chanchin tha hrilh chu a thinlungah a lang tlat mai si a. Mahse chutih lai chuan protestant lam hian chanchin tha hrilh lamah an la pachhe em a. Pastorte chuan a chanchin tha hril duh chu an ning em em a. Tum khat chu an committeenaah pastor pakhat hian ‘Tlangval ngawi la thu rawh… Pathian hian ringlo mite hi kristiannah a siam duh a nih chuan nang leh kei min rawn lo hian a ti ang…’tiin a hau chiam mai a ni. Mahse hriatchian em avangin a beidawng duh lo a, a tawpa tawpah chuan missionary society amah fund theitu tur din a ni ta a.


Kum 1792 khan India-ah an lo chho ta a. Sum leh pai lamah, hriselna lamah harsatna an han tawk ta mawlh mawlh mai a. Amah ngei pawh Indigo factory-ah hna a thawk lawp lawp a. Hoogly tupui kam tawp tak leh natna tam tak – malaria leh santen leh a dang tam tak awmnaah chuan buk an khuar a. East India compay lamin Kristian missionaryte tan harsatna an lo siam ve chhen bawk a. A fapa Petera chu santen natna avangin a chan ta phawt a! Mahse a hmangaihtu hi a hriatchian avangin a let duh lo.


A nupui chu taksa lam chaklohna avangin a rilru a lo buai veleh ta zel a! Carey chu a laka rinawm lo angin a puh ta thin a. A chang leh kut a thlaka, chemte nena vihte a tum thul. Na tak takin Carey chu a hau ta mai thin a. Kawthler leh mi awm lai ngaipawimawh thiam tawh hek lo; hreawm chu a ti viau thin a ni ang, a diary lamah pawh ‘Thihna hlim kawr ruam zawh mah ila…’tiin a ziak hial a ni. A nupui chuan a boral san veleh ta a…Mahse amah hmangaihtu a rawngbawl saka hmangaihna hi a hrechiang a bansan a tum chuang lo.


A nupui pahnihna pawhin a boral san leh a…Hmangaih Pathian rorel dan hi hrechiang lo tan chuan awih hi a har awm ka ti thin. Kum 7 chhungin Kristia Kristian pakhat a convert thei hram a. March 11, 1812 khan kang meiin an library leh an printing press chu a man palh hlauh mai! Tawng hran hrana a Bible leh lin te, lehkha pawimawh leh hmanraw thahnem tak chu mei vapah a chang ta vek mai le! Kangmei chhuah zawh chuan a han hawi chhuak a, Hoogly lui chu chhum a lo bawh chiai mai a. Harsatna a tawhte chu a chhui kir ve nasa a ni ngei tur a ni; Train hmanga Kolkata ka zin hian Howrah leh a chhehvel ka thlenin hetih hun laia a mangan dan tur hi ka ngaihtuah chhuak ve ziah thin... Mahse Isua Krista hmangaihna a hriatfuh avangin bansan chi niin a hre lo a, tawng 26 laiin Bible a letling a. Krista hmangaihna avanga a hmangaih let ve India mipuite tan thil hlu chhiarsenloh tam tak min tih sak a ni…



Pu Tirhloh Paula kha Kilikia rama Tarsa khuaa piang leh seilian a ni. Tarsa khua chu Mediterranean tupui kama lawngchawlhna ropui tak, Cydnus lui chhuaha awm a ni. Asia minor leh Euphrates luiin a hual vel rama mite tan tupuiah leh khawmualah inzin pawhna hmun pawimawh tak a ni a. Paula hun lai hian zirna lama Tarsa hi a hmingthang hle a tin sumdawnna hmun pawimawh a nih avangin an hausa em em bawk a ni. Isua Krista hun lai khan Rom mi nih chu mitin nih chak a ni a. Rom mi chu phuar a thiang lo va, vuak a thiang hek lo a, khenbeh pawh awih miah loh a ni. Tirhkoh Paula kha Rom mi ni thein gat a ni. Zirna lamah leh chhungkaw background-ah pawh a duai lo khawp mai. ‘ni riat nia serh tan, Israel thlah ami, Benjamin chi ami, hebraite hebrai-a piang ka ni’ a tih hian kum 6 a tlinin hebrai tawng leh Pathian thu a zir tan ngei a rinawm. Tin, Jerusalemah Gamaliela ke bul ngeia seilian a nih a rinawm hle a. An chhungte pawh hi an hausa tih a lan chian e mem na chu Bawrhsap Felika khan a laka sum a beisei avangin a va koh chhen mai a nih kha. Kohhran tihduhdah lamah pawh a nep lo khawp mai! Tirhkohte 8:3-ah chuan, ‘Saula erawh chuan Kohhranhote a tiduhdah e mem a, in tinah a lut a, a hmei a pain a hnuk chhuak a, Tan inah a khung thin’ a in ti a ni. Jerusalema ringtute ngaisak mai kha a la duh tawk lo va, ram dang thlenga um zui leh tihduhdah zui kha a lungkham ber pakhat a ni bawk a, ram dang thlenga ringtute ngaisak phalna Paula hnenah khan pek a ni bawk reng a. Amah Paula ngeiin Galatia mite hnenah khan ‘Kohhranho nasa taka tiduhdahin ka tihbuai thin kha’ a ti thlawt a ni. Heti tak maia a chet duh chhan hi chhan hrang hrang a awm ka ring a. Khenbeh tawh Isua, Mesia Mesia anga an pawm tlat te, tin Juda danin a phut anga Isua zuitite an awm duh lo kha a ngaithiam thein gang lo niin a lang a ni. Mahse Isua a tihduhdah thin-a hmangaihna Kraws chu a hriatfiah hnu chuan Isua dawttu ‘Second founder of Christianity’ tih ni thei hial khawp mi - missionary ropui ber leh kohhran theologian hmasa ber a lo ni ta a ni. 

Isua Krista hmangaihna – chhandamna a hriat chian hnu hian Paula nun hi a va han danglam chiang tak tih hi ka ngaihtuah thin. Mihring hlui atangin mihring tharah a va inthlak chiang tak! Rom mi a nihna chu sawi loh society a nihna leh Judate tana thahnemngai – mi zahkai a lo nihna hian ego problem pawh a pek teuh hmel ka ti a mahse Pathian hmangaihna a hriat chian avangin a inngaitlawm a hreawm leh tihduhdah tam tak a tuar ta a ni. Pathian avangin a nun a danglam dan hi ka ngaihtuah thin a. Ka phak loh zia leh ka nep zia pawh ka inhmuchhuak zung zung thin. Ahma a thurualpui te’n an han tiduhdah tak tak kha chu tuar a har ang tih ka ngaihtuah thin. Amaherawhchu amaha avanga Krawsa kan tana thi kha a hrechiang a vawite khat mah  a hnung tawlh lo a ni. Lutra khuaah lungin an deng a, a thi ngei nia an hriat avangin khaw pawnah an hnuk chhuak a mahse a lo thi lo hlauh a. A lo harh chhuah leh hnua a thusawi an hriat hmsak ber chu eng dang ni lovin ‘Hreawm tam tak tuarin Pathian ramah kan lut tur a ni reng a ni…’ tih a ni heu mai. A thih dawn tep khan fa anga a en – kohhranhote lo enkawl chho tura a lo hrual Tv Timothea kha lehkha a va thawn a, chutah chuan ‘Hreawm tuar la, Chanchin Tha hriltu lam hna thawk la, I rawngbawlna kha hlen rawh…’ tih a tel hmiah mai ni. Isuan a hmangaihna kha a hrechiang a hreawmah pawh a lawm avangin a fa Tv Timothea pawh hreawm tuar turin a fuih niin  a lang. A inpekna piah lama thil lo lang a ni a, a ropui hi ka ti thin khawp mai!
A hun tawpah Jerusalemah a va luh dawn khan Epheis Upate khan thingthiin mittui tla zawih zawihin an tawngtai sak a a chhan chu a hmel an hmu thei tawh dawn lo tih an hria a ni. Zawlnei Agaba khan Jerusalema an phuar tur thute, jentailte kuta an pek tur thute a lo hrilh lawk bawk nen Jerusalema kal lo turin tap zawih zawihin an ngen a ni. A tuarlo turte an tap a, a tuartu tur erawh chuan a hlau der si lo. “Lal Isua hming avang chuan Jerusalem khua phuar chang ka huam lo va, thih pawh ka huam asin” a ti hmiah mai. A tana nun hlantu chu a hriat chian avangin hreawmah pawh pumpelhna zawn reng a tum hauh lo. Thihthlengin a tuar ta a ni. Tih danglama a awm avangin a nuam chinah chiah rawngbawl a tum ngai lo  a ni. 


KC Lalvunga, Zikpuii Pa tia hriat lar zawk kutchhuak ‘Nunna Kawng Thuampuiah’ tih khan in lo chhiar ve tawh em ka hre lo a. A changtunu leh changtupa kha an inhmangaih tawn em em a, thianghlim takin an inngaizawng a; khawkhat an cheng dun nghe nghe a. Kum 1966 a lo ni a, ram a lo buai ta. Vai sipai, Captain Renade-a chuan Ngurthansangi chu a duh lo chung chungin nupuiah a nei lui a, phaiah a hruai ta a, nawhchizuar tawmna bukah a hralh ta a ni. A changtupa Chhuanvawra chuan a la hmangaih reng mai si a, central service a exam a, a tling ve hlauh mai a. Ngurthansangin tawn lehna chance a neih theih a beisei avangin IAS emaw IFS emaw thlang lovin IPS a zawm ta a.


An training mek lai chuan nawhchizuar hmeltha tak a awm thu a thiante tawngka atangin a dawng a, Mizo hmel niawmin an sawi nghe nghe a. Chutah chuan le, Ngurthansangi a nih a beisei ruk deuh avangin Chhuanvawra chu Sardarji lemah insiam a, Ngurthansangin hmu tur chuan nawhchizuar bukah chuan a va kal ta ringawt a. A beisei ang ngeiin, a lo ni ngei mai! Midang neih san chu sawi loh nawhchi zuar meuh a lo ni ta ataka han hmuh chuan Chhuanvawra thinlungah chuan thinhrikna leh duhloh thutna thinlung – nupui atana iaina thinlung a lo pian mai a rinawm hle a. Mahse chuti ang a ni tlat lo! A hmangaih em em – Sailo Ngurpui Thangsangi baihvai tak leh hreawm taka awm a hmuh chuan a hmangaih zual sawt a, a hreawm tawrhna atang chuan chhanchhuah a tum nghal pang mai! A beisei loh deuh maiin Ngurthansangi chuan a lo duh awzawng lo mai! Nawhchizuar In neitu chu Chief minister unaupa a nih avangin an that ang tih a hlau va a hlau a ni. “Min pawl la, min kalsan mai rawh” tiin a ngen ta zawk a. A IPS puite chuan chutia nawhchizuar a ngaizawng ta mai chu an pawm thiam lo hle mak an ti em em a ni. An han zawhte khan chhan vak ngaihna pawh a hre lo a nih kha…tum khan phei chu,’Experience pawh a nei tha ang chu…’ a ti hial a ni.

Chhuanvawra chuan a la hmangaih a la duh em em a ni tih a hrilh ngial pawhin chhanchhuah a duh chuang lo, amah avang chauha IPS a zawm a nih thute leh venhimna thaeltiang hnuaiah a awm dawn tia a thlem pawhin a la pawm thei lo. A vawithumna atan, “Ngurte, heta tang hian ka hruai chhuak ang che nga, Zopui khuaah Pathian hmaah ka nei ang che” a ti ta a. Chutah chiah chuan Ngurthansangi chu a tap ta zawih zawih a, “Ka u, kan Pathian kha a la awm maw?” a ti a. Chhanchhuah chu a duh ta a. Venhimna tha lutuk hmanga thlem thluk theih loh khan nawhchizuar ni mah se ala hmangaihzia lan tir nan Zopui naupang Pathian thu awih Sangtei chu ‘Pathian hmaah ka nei ang che…’ a tih hnu chuan Chhuanvawra hmangaihna chu ringhlel miah loin a hrefiah ta a, a tui ral ta a ni! Nawhchizuar a ni a, Chhuanvawra hian hmangaih tak taka a neih leh a ring lo a ni, mahse Zopui khuaa an awm laia a thu a awih thin Pathian hmaah ngei inneihah a sawm takah chuan Chhuanvawra hmangaihna chu a hrechiang ta a ni. Hrechiang lo sela chuan Chhuanvawra kha hnawl mai ang…


Thian duhtakte u vawiinah hian chiang taka ka sawi duh chu Isua Krista hian a chunga example ka sawi zawng zawng ai pawh khian min hmangaih zawk a ni. Pathianin amah nena leng dun turin min siam a amaherawhchu mihringte chu kan lo tlusual ta a. Sualna chuan mihring chu a fan ta a. Thianghlimna Pathian nen chuan mihran kan lo ni ta a. Nihna sual kan nei a, thiltih sual kan nei bawk a. Sual nih inhrelo pawh Pathian hmaah chuan misual kan lo ni a. Pathian lakah chuan mibo kan ni. Sual kan ni satliah lova Pathian rilru tinatu leh hliamtu kan ni a. Sual mah ila Pathian chuan phutlet nei miah loin min hmangaih reng a kan tan chhandamna kawng min lo buatsaih sak ta a. Nun thar – identity thar – van khua leh tui kan neih theihna turin atom atanga universe thlenga siamtu Pathian fapa chu hmangaihna avangin a inngaitlawm a min chhandamna turin mihringte ngaiha tuarna rapthlak ber Kraws kawng chu a lo zawh ta a ni. Kraws hian kan sualna te, kan atna te, kan fellohna te, kan lungaihna te, kan manganna zawng zawng te atangin min chhandam ta a ni. Vawiinah I nunah harsatna I nei em? Broken relationship a ni emaw hna avanga lungngaihna a ni emaw hriselloh avanga hreawm tihna emaw rethei leh mal ngawih ngawih a inhriatna I nei thin em? Chung zawng zawng lak atang chuan Isua Krista hian a chhandam che a ni. Chhuanvawra hmangaihna Ngurthansangi’n a hriatfiah hnuah a hmangaihna a pawm avanga a hreawm tawrhna zawng zawng la kata chhanchhuah a ni ang khan Isua Krista hian kan natna, kan hreawmna leh kan khawlohna zawng zawng lak atangin min chhanchhuak thei a ni.


Kei misual nung tlak lo hi min hmangaih em avangin min chhhandam turin a thi a a tho leh a tih hi kan hrefiah tak zet a nih chuan chhandamin kan awm anga kan danglam ang. Ka sawi fo thin – Isua Krista’n a sawi, ‘Nangnin min hmangaih chuan ka thupekte inzawm ang…’ a tih hi a pawimawh khawp mai, Isua hnung kan zui hian. Misual thi tur alaka beisei tur awm miah lo chu min hmangaih a, kan tan nat leh hreawm pawh pawisa loin min hmangaihzia kan hriatfiah theih nan lei angchhedawngah a lo vak vai a min tlan nan a thi ta a ni. Hetah tak mai hian Isua Krista hmangaihna hi kan hrefiah a nih chuan a thupekte hi kan zawm dawn a lo ni. Amah ngei khan a sawi a…Dan thu leh Zawlneite thu ban tura lo kal ka ni lo a tifamkim tura lo kal ka ni a ti a nih kha. Nula leh tlangval pawh hi kan inhmangaih chuan kan duh danin kan insiamrem/align pawp pawp zel a ni. Meizial zuk hmeichhia zawkin a lo duhloh chuan inhmangaihna vangin a bialpa chuan a nghei mai thei. Sinai tlang dan – Ru suh, awt suh, I vengte hmangaih rawh…rawh…suh suh…tih a nih avanga zawm lam a ni lo a. Hmangaihna avangin rilru hminlohna leh lungnihlohna awm miah loin lawm taka zawm lam a kawk zawk a ni. Isua Krista kan hmangaih a, a thihna leh thawhlehna hi min chhandamna a ni tih kan pawm hnu chuan kan lo danglam ta a. Bialnu bialpa te nena hmangaihna avanga kan in align/siam rem pawp pawp ang khan Isua Krista thihna leh thawhlehna kan pawm a, a mo thianghlim kan nih hnu – identity thar kan neih hnu hian kan ti thin thenkhatte chu tih a lo rem tawh lo a kan tih ngai loh te tih a tul ta a mahse chung chu lawm takin hmangaihna avangin kan ti lo a kan ti tawh thin a lo ni…

 



25 January, 2014

ISUA KRISTA HI ENGVANGIN NGE A LAR EM EM?




Tunlai chu engah nge Isua Krista hi a lar em em tih ka ngaihtuah nasa khawp mai a. Chhan tam tak a awm niin ka hria a. Theology lam hawi zawng pawhin ka bei ve nasa a. Mahse a chhanna hi theology lam ni lovin secular takin hriat chian ka duh tlat mai a. Ka buaipui ta viau mai a. 

Isua Krista hi Kristian chauh ni lo – mi nawlpui hian amah hi an hre em em a. Ka rinloh deuh deuhte pawh hian an lo hre leh nawlh zel. Ka ngaihtuah mai mai thin: ran inah a piang a, nu leh pa vantlang chunglam aia hnuai karah khaw tereuhte – ah a seilian a. Kum 30 vel mistiri hna a thawk a, kum thum chhung Pathian ram leh a chanchin mi a zirtir a. Lehkhabu a ziak lova, office a nei hek lo, chhungte, in leh lo ram a neih lo. Zirna in sang a rap miah lova, khawipui lian tak tak pawh a tlawk ve lo bawk. A pianna atanga mel 200 aia hlaah a zin lo bawk a. Mahse kum 2000 a ral ta… Isua Krista pian hma leh pian hnu hian Lal tha leh fel – rorel thiam tak tak, ramzau taka rorel te, Sipai chak leh huaisen te, thluak tha leh thiamna kawnga mi chuchuang bik te, finna leh ngaihdan lama mi tam tak nun dan tidanglam thei khawpa mi turu te leh midang tam tak – he khawvela cheng mihringte’na kan ngaihsan em em tur tam tak an awm. Hetia ka sawi ringawt pawh hian example sawi tur tha tak tak in rilru – ah a lo lang zawt zawt ang. Mahse khing mite khian kan Lalpa Isua Krista aiin an lar lo – zuitu an ngah miah lo. A chanchin ziahna Bible hi khawvela lehkhabu hralh tla ber a – ‘ all time best seller’ a ni reng a. Kum tin maktaduai 30 vel an hralh chur chur reng a ni… Isua Krista hian danglam bikna special tak a nei a ni tih chu kan rilru-ah a lo lan mai ka ring.

Kristian thlirna atang chuan Isua Krista larna chhan chu a Pathianna hi a ni nghal tawp mai ang a. Pathian engkim ti thei tan chuan mihring a thilsiam zingah chuan lar ber tur chu a ni hrim hrim mai a, kan pawm dan pawh a ni. Mahse rinna leh pawmna (beliefs emaw theological interpretation) tel miah lovin engah nge Isua Krista hi miin an hriat em em a, engah nge zuitu a ngah tih hian ka rilru-ah ngaihtuahna tamtak min siam thin.  Pathian engkim tithei a nihna leh A fapa mihringa lo chang chu mi zawng zawng aia lar leh zuitu ngah bik angah a siam thei tih kan pawm reng tur a ni anga. Mahse Pathian hian miracle tel si lovin mihringa thil tha awmte hmangin engtin nge A fapa hi a lo thuam tih hian ngaihtuahna min siam a ni.

Isua Krista lar chhan leh miin an hriat chhan hi chhan hrang hrang a awm teuh ang a. Vawiin ni-a ka sawi duh ber chu Isua Krista hi a inngaihtlawm avangin hretu a ngah a, mihringin kan lawm a, kan duh a ni tih hi a ni. Khawvel zawng zawng – universe pumpui siamtu leh engkim chunga thuneitu – Lal ropui Isua Krista hi khawvelah ama thilsiamte zingah a lo chang tlat mai. Hei hi inngaihtlawmna – ah pawh inngaihtlawmna nasa lutuk avanga chauh thiltih theih a ni. Chumi chu kan rilru –a dang reng chungin Isua Krista inngaihtlawmna hi I han ngaihtuah ho dawn teh ang.

Kum zabi hnuhnung bera India – in zalenna a sual lai vel khan mi fel leh tha tak an awm teuh a a, chung zingah chuan mi tha tak mai – Pu Subhash Chandra Bose a lo lang ve a. Ani kha a tette atanga lehkhathiam leh thluak tha –Indian Civil Service pawh inziak tling thei, Cambridge Univeristy hnuaia zirchhuak ngat a ni. International politics pawh thiam em em a, Europe ramahte pawh a zin kual a, Pu Mussolini pawh a va hmu nghe nghe a nih kha. India zalena sual kawnga thahnem ngai leh huaisen em em a ni a. Kha tih hunlaia India khawpui lian ber – Kolkata-a chuhtu awm lova Mayor thlan tlin ngat kha a ni bawk. Tin, Indian National Congress-ah pawh hneh takin President atana thlan a ni bawk. Chutiang khawpa tha leh tling chu ni mah se Pu Gandhi khan a nek chhuak thei tlat mai. Pu Gandhi kha amah anga fing leh chak a ni hauh lo. Mahse mipui – te khan Pu Gandhi kha an duh tlat mai. Chu chauh a ni lo, ama thawhpui, a lulawk chin pawhin Pu Gandhi-a thu kan an awih zawk tlat a ni. Hemi hi a chhan ber ni-a lang chu Pu Subhas Chandra Bose-a character neih loh mahse pawimawh leh tha em em – innngaihtlawmna leh thuhnuairawlhna Pu Gandhi – a khan a nei tlat bik a ni. Pu Gandhi – a hi mi zawiawi leh inngaitlawm a nihzia chu kan hre theuh anga. A inngaihtlawm em avangin ram dang el emaw mi anga ropui a duh ngai lova. Chu chu a inchei danah te, a thiltihah te a lang thin a ni. Thil pakhat a inngaihtlawmna a lan chian em em na chu – industries din chungchanga a hmathlirah khan a ni a. Ani chuan ram dang el emaw ropui viau emaw kha a thlahlel lo va, chuvangin small scale industry lam kha a awn tlat a. Pu Nehru – a ngaihdan nen a inpersan em em a ni. Pu Nehru kha chuan industry lian pui pui leh institution lian pui pui din kha a duh a. Pu Gandhi – a kha boral lo ta se chuan Pu Nehru – a nen hian an inkalh fo a rinawm a ni. 

Isua Krista pawh hi mihringin tha ka tih – kan lawm em em ang chi zawng zawng hi a nei kim vek a ni. Chung zingah chuan mi inngaitlawm a nihna hian mihring min hip tlat a ni. A pian dan atang ringawt pawh hian a inngaihtlawmna a lo lang a. A duh chuan Lal Heroda inchhungah emaw Pilata inah emaw Rome lal Kaisara inah emaw ropui lutukin Pathian hian a pian tir thei chiang khawp mai! Mahse chutiang hmun chu thlang lovin Bethlehem khaw tereuhte a rawn thlang a. Chumai a ni lo Ran – inah a piang tlat mai ni. Hei hian Krismas pawh hi mihring thinlungah a thawhnat tir niin ka hre thin. Ropui tak leh khawngaih la lo takin Lal inah emaw han piang sela Krismas aiin Good Friday emaw hi mihringte hian kan lak serious zawk ka ring thin. I awih loh chuan Krismas hla kan tuipui leh kan duh em em – kan hlim a kan lam pui thinte hi a thu zir chiang mah rawh… tlawm taka Isua Krista min chhandam tura a lo inpekna lam hawi deuh vek a ni ang!

A seilenna chhungkua pawh hi chhungkaw khawsa thei tak an ni lo tih kan sawi tawh a. A pa chu carpenter a ni a, a nausen laia Temple – a inhlanna an neih pawh khan Sava pahnih – inhlanna atana cheap ber an keng a ni. Chutiang chhungkua tlawm taka tang chuan a lo seilian a ni. Amah ngeiin ‘Sihalten kua an nei a, chungleng Savate pawhin bu an nei mahse Mihring Fapa erawh hi hian a lu nghahna tur a nei lo’ a ti hial a ni. 

Amah ngei pawh hian inngaitlawm turin min zirtir a ni. Tlang chunga a thusawi zawng zawng innghahna pawh hi inngaihtlawmna leh thuhnuairawlhna hian a khaikhawm hneh berin ka hre thin. Isuan ‘Nangni phurrit leh thawkrim zawng zawngte u ka hnenah lo kal ula ka chawlh tir ang che u. Ka nghawngkawl bat ula ka hnenah zir rawh u, thuhnuairawlh leh rilru inngaitlawm tak ka nih hi…’ a ti bawk a. Heta a thusawi hi a ngaihnawm ka ti thin khawp mai. Isuan a nihna diktak – thuhnuairawlh leh inngaitlawm a nihzia a tarlan hian mood a up em em a ni. Tum khat pawh Jakoba leh Johanate’n Isua hnenah ropui taka a awm hunah ding leh vei lamah awm tir turin an dil a. Mahse chu chu zirtir dang te’n an hriat khan an lungni lo em em a, an intibuai ta a. Isuan eng tin nge a tih kha? ‘Jentailte chunga roreltua an ruat chu an chungah an lal em em thin a, an miliante chungah thu an nei em em thin. Mahse nangni zingah zawng chutiang in ni loving, tupawh in zinga mi lian ni duh apiang chu in rawngbawltuah a awm zawk tur a ni, tupawh in zinga mi hmasa ber nih duh chu mi zawng zawng chhiahhlawhah a awm bawk ang’ a ti. Helaia Isua thusawi hi saptawngah chuan ‘Whoever wishes to become great among you must be your servant, and whoever wishes to be first among you must be slave of all…’ tih a ni. Milian a tih hi GREAT tih kha a ni a ropui duhte sawi tumna a ni. Ropui duh chuan mi chhiahhlawh (rawngbawltu ni lovin) nih a ngai a tihna a ni. Ropui leh hmasa ber duh chuan chhiahhlawh anga rawngbawltu nih a ngai a, innngaihtlawm a ngai tih a sawi tumna a ni.

Isua hian inngaitlawm hi a nunpui a, a ngai pawimawh em em a ni tih a lanna chu Zanriah hnuhnung an kil dawn a a zirtirte ke a sil sak kha a ni. Isua kha khenbeh a ni dawn tep tawh a. A hun a tepter tawh em em a, a ngaihpawimawh chu a sawi nawn sek bawk a ni. Kha tih hunlai khan Isua hian thilpawimawh lutuk mai tih a nei a. Chu chu – a zirtirte ke a sil sak kha a ni. Kha tah khan Isua kha chhiahhlawh angin – bawih ang maiin a zirtirte ke kha a sil sak tlat a ni. Hei hi thil mak deuh mai a nia aw. Isua kha an boss/ master a ni a. Thil mak leh ropui tak tak tithei a ni tih an hria a, an boss dan tur leh an zah dan tur pawh hriatthiam har khawpin a thuk ka ring! Chu mai bakah Juda culture-ah ke sil sak tu chu chhiahhlawh leh bawih tih chi a ni. Mahse Isua khan amaha awm inngaihtlawmna kha midangte hnenah tuh a duh avangin ti khan a ti leh tlat a ni.

Heng zawng zawng avang hian Isua chanchin hi midangte tan a ngaihzawn awm em em a. Mi tha – mi inngaitlawm na na na chu miin kan duh thin. Hei hi mihring takin a dik em em a ni. Thlarau Thianghlim pawlna avanga Isua ngaihhlut hi a tha love ka ti hauh lo a nia chu chu a pawimawh ber zawk chu a ni, keini kristian tan chuan. Mahse mihring taka kan ngaihtuah pawh hian Isua hi ngaihsanawm leh zui tlat a ni tih ka sawi duh a ni. Ngaihtuah chhin mah rawh aw... Pangpar pawh hi eng vangin nge mawi kan tih? Engah nge mihringte hian kan lawm em em? A parmawi vang kan ti a ni maithei. Chu chu chhanna ziktluak a ni thei loang. Pangpar hi mawi kan tih chhan leh miin kan lawm em em chhan chu – amah pangpar hian mawi a ni tih a inhre tlat lo a. A mawina emaw miin an lo ngainat em em na hi a uanpui ngai tlat lo a ni. Pangpar hi tawng thei ta se. Mawi leh duh ngawih ngawih a kan en lai hian chapo takin a mawizia emaw midang tihlimtu a nihzia leh amah mawi ti tute engmah kan nihloh zia lo sawi pawp pawp ta sela thilsiam zawng zawnga ngeiawm ber a ni ang. Kan hrethiam em aw?

Nausen emaw naupangte pawh hi cute kan ti thin tiraw? Duhawm kan ti em em a kan lawm thin. Mahse hei pawh hian chhan a nei. Nausen emaw naupang emaw kha a duhawmnate kha hre viau sela, lo chapopui thei ta se enga tan mah kan ti loang. Kan ngei em em ringawt ang. Naupang chungchangah ngat phei chuan kan Lalpa Isua Krista khan thil sawi a nei a nih kha. Juda culture – ah chuan naupang leh hmeichhia chu engmah an ngaih lem loh kha a ni a. Zitirtirte pawh khan an master kha naupang tihbuai atan chuan an phal hauh lo a ni. Mahse mi inngaitlawm – Samari hmeichhia pawh be duh tu kan Lalpa Isua Krista khan naupang kha a hnena kal tir turin a ti tlat! A level pui bulah chuah awm nuam a ti lo tih a chiang a ni. Chu chauh a ni hlei nem… ‘Tih tak meuhin ka ti a che u, in lam let a, naupang te ang in nih loh chuan van ram in lut tawp lo ang. Chutichuan tupawh he naupang te anga inngaitlawm apiang, chumi chu vanramah a ropui ber ang…’ a ti a ni. Tih tak meuh tih a sawi telna hi chu pawimawh fia fia tak a ni. Naupang anga chapo lo, inngaitlawm kan nih a ngai tihna a nih chu.

Ka la hriat reng chu – kumin kum tir khan Pu Ratan Tata hi thusawi turin IIT – ah a lo kal a. Mak tak maiin ani lo kal ni khan student pungkhawm kan tam em em. Kan campusah hian Noble Prize pawh dawng pha – Science lama thiamna sang nei chhuanawm bawk site pawh an lo kal fo thin. IIT – a lutte tan phei chuan chu’ng ho tluka ngaihsan tur dang an awm chuang lo. Mahse Pu Ratan Tata – midangte pui thin tu kha kan ngaisang zawk tlat a ni. 

Isua Krista pawh hian a tlawm apiang a thlang thin. A pian nan hmun tlawm Bethlehem Bawng In a thlang a. A seilen nan chhungkaw tlawm tak a thlang bawk. Thil eng pawh tlawmna a awm chuan a thlang zel tih mai tur a ni. A zirtirte pawh hi khawvel finna leh thiamna nena chhut chuan an va han tlawm lua em! Isua kha a hun laiin Amah lo biak bawrh ve tu – sakhaw lama mi thiam leh finna lamah pawh mi sang tak tak a tawng teuh a. Chung zingah chuan Pu Nikodem-a te kha an tel a. Tin, Josepha Aramithai khua – a ruang hlawm tu pawh kha Judate rorelna sang – Sanhedrin zinga tel pha ngat a ni. Ruang hlawmtu tluka A rawngbawltu atana thlanawm an awm lo maithei, Isua tan chuan. Mahse Pu Josepha pawh hi a thlang chuang lo. Tin, Puithiam ho zingah khan Isua duh tu an awm a ni tih a hriat chian em em leh na chu Isua chungchang thu rel turin Sanherdin kha zanah an buatsaih kher kha a ni. Khatah khan puithiam thenkhat Isua duhtute an awm avangin chung ho (amah duhtute) awm loh lai chuan meeting an koh ve ngei a nih kha. Mahse mifing leh Juda sakhaw lama mi turu tak takte kha thlang lovin mi rethei leh berh ve tak tak, mi tukhawkhain an hriat loh Pu Peter-a te, Pu Jakoba, Pu Johana te, ldt., kha kan Lalpa Isua khan a thlang tlat a ni. ‘Isua hian Mifing te leh mi hausa te a thlang duh lo e’ ka ti hauh lo. Mahse ka sawi tum zawka chu ‘Mi rethei leh mi harsa tak takte hian tlawmna nun hi an lo nei thei bik a, mihring ngaihtuahna zawng zawng hre vek thei tu Isua chuan chung ho chu a rawngbawl turin a thlang a ni’ ka ti a ni zawk.

Peterate hi a inngaitlawm a nia aw. Isua Krista thuawitu hmasa diktak a ni. Len dang tura a tih khan Isua kha awmze nei tak takin a chhang thei ang, hetiangin: ‘Mistiri I ni a, len den lam chu keiman ka hre zawk’, ‘Zanah sangha an tam a chhunah chuan an awm ngai lo’, ‘Len kan su vek taw’, tih leh a dang tam tak hmangin Isua thupek kha a awih lo thei ang. Mahse chutianga ti lo chuan A thupek a zawm a, a tifuh ta a ni. Tin, chu mai a ni hlei nem Sangha tam tak an man khan lawng 2ah a dah khat luk a mipui hmaah ‘Lalpa min kal san rawh misual ka nih hi’ tiin inngaitlawm takin Isua hmaah a va bawkkhup a nih kha. A inngaitlawm a nia a. An zingah khan mipui an awm ve tih pawh kan hria. Lawng 2 khat sangha man thei chu intihtheih vel pawh a chakawm viau ang. Mahse a hlawhtlin lai leh a ropui lai berin Isua hnenah a tlawm thei tlat kha Isua khan amah zuitu atana a duh chhan pakhat a ni ngei ang. ‘Isua avanga sangha man teuh a ni hrim hrim alawm..’ kan ti a ni maithei. Mahse kan hlawhtlinna, kan thil neihte leh kan ropuina ni – a kan ngaih thinte hi Pathian min tihsak vek a ni tih kan hriat khiau kha…inlaluling a midang hmusit thei kan va ni lo em! 

Mifing lutuk Pu Tirhkoh Paula pawh a thlan tho danah hian ka sawi tum chu a chiang viau awm e. Pu Tirhkoh Paula kha chu mifing leh mi hausa ni mah se a inngaitlawm em em a ni. A lehkhathawn tamtakah hian Bawih a nih thu a sawi teuh a. Kristian lo dinchhuahnaah hian Paula hi Isua dawttu – Second founder of Christianity tih a ni hial a ni. Thil mak leh ropui pawh a ti teuh a mahse a lehkhathawnahte hian a ziak lang miah lo, intihtheihnan a hmang lo tihna a nih chu… Ani tluka Isua Krista inngaihtlawmna hrechiang leh a taka nunpuitu hi an tam ka ring lo thin khawp mai! Philipi khua mite hnenah Pu Paula lehkhathawn Bung 2na hi a chang 5na atangin kan chhiar tlang pui thin a. Hemi thu kan chhiar apiang hian Isua Krista inngaihtlawmna nasa lutuk chu kan hrechhuak thin a ni. Mahse hetah hian Pu Paula hian Isua Krista inngaihtlawmna hi sawi a tum ngawr ngawr pawh a ni lova. Philipa mite kha an lo innghirho avangin he thu hi a sawi chhuak zawk a ni. Bung 2na chang khat atanga kan en chuan chiang takin kan hre thei ang. ‘Elrel leh inngaihhlut avangin engmah ti lovin, mi tin inngaitlawm takin mahni aiin midang tha zawkah ruat theuh rawh se...’ tiin chang 3naah phei chuan uar takin a ziak a ni. Inngaih taka awma ingaitlawm turin Isua Krista inngaihtlawmna chu counter example atan a lo hmang ta chauh zawk a ni.

Pathian hmaa tih takzeta tawngtai pawh hi ka duh em em chhan chu – Engkimtithei, Pathian ropui, kawng engkimah keia tha zawk leh ka Pathian hmaah engmah ka nihlohzia hre chiang tak chunga inngaihtlawmna leh thuhnuairawlha nei chunga a hmaa ka kun hian ka danglam thin a ni. Lawmthu sawi emaw thil dil emaw a nihna piah lamah hian tawngtaina hian awmze ril tak a nei tlat a ni!  

Poland ram khawpui pakhat Krakow-ah khuan St.Mary’s Church an tih a awm a. A chhawngsang (tower) atangin darkar tin, chhim, hmar, chhak leh thlang hawi tukverh hawngin Krakow hla (anthem) ‘Hejnal’ chu Fire Brigade sipaiin tawtawrawtin an ham thin a, a tluana ham lovin laklawh deuhah an titawp thut thin a ni. AD 1241 daih tawha an pasalthain Tartar ral laka an himna tura inralrinna tawtawrawt a ham hriat rengna atan chutianga ham thin chu an ni. Thalfangin a hrawk a kah tlang laia a ham chin chiah zelah an ham tawp thin. Hetiang hian kum 700 chuang darkar tin Hejnal hi an hâm tawh an tih chu mawle! Chu chuan rilru that leh ngaihtuahna tha tam tak a siam thin! Isua Krista chanchin kan hriat apiang hian amah kan hriatreng nan min chhandam tura a inngaihtlawmna leh ingaihtlawmna a nunpui dan hi ngaihtuah chhuak thin ila kan nitin nunah hman a tul pawhin hmang hmiah hmiah zel mai ila a va tha dawn em!  

30 June, 2013

Emotions!

With KC-a @ IIT Powai Lake


Thuhma 
A rei ve leh ta deuh. Pawl XI ka zirlai khan Pu Ravi Zakarias, Christian apologist lar tak sermon pakhat ka ngaithla fuh hlauh mai a. Chu a sermon chu ‘Worship a clue to meaning in life’ tih a ni. Tah chuan Zakaria khan ‘Ýou cannot worship God without emotions’ ti zawngin a sawi ta daih mai. Pathian emotions mihringa lo lang leh keimahni-a emotions chungchang a sawi ta chiam a. Ka rilru  a hneh hle mai! College Aizawl lamah kan kal a, EMO an ti emaw kha a lo lar hle a. Kha thil khan emotions concept tha lo zet mai Mizo thalaite zingah a lo tuh tlat mai! Hriatna leh thiamna-in a tlin tak tak hmain Philosophy lam hawizawngte-in emotions lam chu ka’n zir tha leh ta a. Remchanna apiangah ka sawi ve zel a. Tunah pawh hian ka lo ziak leh duh a ni.

Rationalism aiah emotions
Tun kum zabi liam ta laihawl vel – 1960’s chho vel khan existentialist philosopher ho kha an lo lar chho nasa hle a. A chhan chu rationalism paihthlaa emotions lam hawizawnga philosophy kha an kal tir (hrilhfiah) vang a ni. Rationalism chu awlsam thei ang berin chhia leh tha hre tak chung leh fing kar (logic) chunga ngaihdan siamna hi kan ti thei mai ang chu. Emotions lam erawh chu hmangaihna, khawngaihna leh lainatna avanga thutlukna siam lam hi a kawk thei ber ang. 

A fiah leh zual nan entirna pe chhin ang aw
Sikulah zirtirtu I ni a. Sikulah chuan dan zawm lai kan nei vek a. Tihtur leh tihloh tur tamtak a awm a. Chung chu Principal leh a thawhpui – zirtirtute’n dan a nih angin an kengkawh thin. Dan pakhat hetiangin nei ta ila – Zirlai naupang zurui chu hnawh chhuah tur a ni, tiin. Naupang zurui an awma man an nih chuan hnawhchhuah an ni mai dawn a ni. He laia dan kenkawhna hi rational taka thil tih – dan zawmna ang chi chu a ni mai a. Mahse Principal emaw zirtirtute emaw-in an khawngaihna avangin naupang chu an ngaidam thei a, sikulah an la kaitir thei tlat a ni. Chu chu emotions avanga thutlukna chu a ni thei ang.

Isua inpekna-ah hian a chiang ber mai!  
Isua hi Lei leh Vana lalber a ni a. Keini  hi a fate kan ni. Min chhandam tura lo kal chu rational taka ngaihtuah chuan thil theih miah lo a ni. Pathian dinhmun leh mihring dinhmun chu inang lo hle a. Mahse hmangaihna (emotions) avangin Pathian chu he leiah hreawm tuar turin a lo kal ta a ni. Office khata lal ber thin kha rational taka ngaihtuahin hmunphiattu a ni thei ngai lo vang. Mahse Isua chuan a thei tlat!

Kan thusawi tum-ah let leh ta ila 
Chuan sawi tawh angin existensiallist philosopher ho kha an lar chak khawp mai, a hun lai khan. A chhan chu rationalism paihthlaa hmangaihna, lainatna, khawngaihna leh adangte hmanga philosophy an kal pui khan innghhirnghona te, inthahna te a tlem phah tlat a ni. A chiang reng a ni tiraw Isua Krista mihring a lo channaah hian… Khawngaihna leh hmangaihna avangin kan tan he lei hrehawmah hian a lo vakvai ve ngei  a ni. Chumi avang chuan inremna a lo awm si a…


Isua Krista emotions lo lang kha 
Lazara thihna [Johana 11:1 - 44] avanga Isua hmangaihna live taka lo lang hian ka rilru hi a hneh leh zual em em thin. A awmzia a thuk em em bawk! Thlan a va thlen khan Isua kha insum zo lovin a tap tlat mai. An lungngaihna kha lainatna leh hmangaihna avang khan a tuarpui ve a. Isua Krista hian Lazara hi a va hmangaih awm ve aw ka ti fo thin… Hmun danga a chet dan nen a inang hauh lo mai. Lazara kha a tho leh dawn tih pawh a hre reng. Mahse a tap ve tlat mai. A tawpah phei chuan hmangaihna avangin Kraws-ah a thi hial a ni e!

Nu emotions pawh hi…
Mihringah hian nu hmangaihna hi turu zia an sawifo thin. Harsa takin thla kua chhung an pai a. Thlan leh thisen sengin an hring a, chumi hnuah hnute tuiin an chawm leh thin a. Ka la hriat reng chu ka nu nena kan inzui chhuah chang hian, ‘I nau a riltam a ni ngei ang, ka hre thei tlat’, a ti fo thin. Chu chu hmangaihna avanga lo awm a nih pawh ka ring. Kan farnu neihchhun chuan kum 2000 khan  Pathian hnenah min chawlhsan hlauh mai a. Khata ka nu tah nasatzia kha aw! Ka pa khan a hmangaih ve lo ve ka ti hauh lo; mahse ka nu, hmangaih em em tu khan emotions a tilang nasa lehzual ni maiin ka hria. 

Pathian hian chhan nei vekin thil a siam a, a ruahman thin
Keimahni-a emotions awm pawh hi chhan neiin a siam a ni. Chhan nei han tih hian hriatthiam a har maithei. Entirna mawlte pe ang hmiang: thil sa tak – mei alh lai hi kan kutin han khawih ta ila automatic deuhin kan pawt let nghal vat ang. A chhan chu kan kut kha mei-alhah kan dah reng chuan a kang ral mai dawn a, a na leh zual sauh dawn tihna a nih chu. Chutiang bawk chuan emotions hi hmangaihna lantirna turin Pathian-in a lo siam a ni. Mi rethei tak leh khawngaihthlak tak takte kan hmuh hian engtin emaw talin kan danglam thin em? Kan hmangaih berte’n mual min liamsanin kan mittui a lo far thin tiraw?… Beisei tur awm tawh miah lohna hmunah tanpuitu i neihin I biangah mittui a luang tawh thin em? A nih loh tal pawhin mi rethei I tanpui a, an lawm em avanga an bianga mittui luang I hmu tawh ngai em aw…
  

Mittui tlak naran hi a tha e ka ti hauh lo
Mittui tihtlak theih reng hi a tha e ka ti hauh lo. Mahse emotions hi Pathianin keimahnia awm hmangaihna tihlanna atan min pek a ni. A chian em em na chhan chu I mittui titla theitu hi I unau a ni emaw, I fanu, fapa a ni emaw tihnat I phal ngai lo ang. Ísua Kalvari tlanga thihna I ngaihtuah chang hian engtin emaw talin I danglam thin em? Isua Kraws mak tak chungah chuan tih hla sak laite hian I danglam thin em? Isua kan hmangaihna hi lantir zel ang u, min hmangaih avangin A nun kan tan a hlan si a!